Po prostitucioni, armëmbajtja, tortura, aborti madje edhe eutanazia? Është e mrekullueshme se ç’mund të bëjë urgjenca për të gjetur justifikim për të pajustifikueshmen. Prej disa javësh, teksa opinioni publik në Shqipëri vlon nga debati i sikletshëm rreth proklamatës së kryeministrit Berisha për legalizimin e martesave gay, veprimtarë të pashërueshëm të së djathtës po mundohen ta përshtasin këtë thagmë të paparë për çdo formacion politik të pavijonit të tyre me ndonjë logjikë, boll që ajo të mos duket ashtu siç është, domethënë, pa pikë logjike.
Shtypi po njeh këto ditë përpjekje të lavdërueshme për të mbuluar diellin me shoshë dhe për të gjetur ndonjë arsye përse martesa e burrit me një burrë tjetër s’bie ndesh me vlerat e familjes, traditën, kanunin, librat e shenjtë, atdheun, folkun, tregun e egjër, ligjin e xhunglës, shtetin e dobët, individualizmin dhe secilin nga gjithë ato avantazhet që na sjell ne njerëzve të thjeshtë mendimi i djathtë. Ndërsa militantët i kanë dhënë karar si përherë duke mos i vënë asnjë pikëpyetje vendimit të prijësit, një gjetje gjeniale që mund të haset sot rëndom në tryezat ku kritikë të djathtë e të majtë nuk shmangen dot pa ndeshur brirët, është edhe përgjigja: pse jo? Pse jo nëse tregu e kërkon këtë? Pse jo nëse këtë e kërkon shoqëria e cila në axhendën e vet tërësisht të pavarur nga mefshtësia e shtetit të hyrë në ujë, e ka legalizuar me kohë e vakt dukurinë në fjalë? A nuk ka në Shqipëri tashmë me shumicë homoseksualë të deklaruar? A nuk bashkëjetojnë ata në shumë raste në formë çiftesh të cilat s’hasin më madje as çudinë e dikurshme ndër fqinjët e tyre? Pse të mos pranohet fakti i kryer dhe të legalizohen pra edhe ata, ashtu siç u bë edhe me ndërtimet pa leje në Bathore të cilat e sfiduan aq kokëfortësisht shtetin sa që në një moment u shndërruan në një realitet të paneglizhueshëm me të cilin shteti deshi s’deshi e më në fund “u martua”? Madje, pse jo, shtyhen më tej më të pashërueshmit e sindromës së neoliberalizmit, pse të mos legalizohet edhe hashashi sipas po këtij principi?
Dhe është ky tamam momenti kur duhet përsëritur edhe një herë pyetja me të cilën zë fill ky shkrim: po prostitucioni, armëmbajtja, tortura, aborti madje edhe eutanazia? Pse jo? Imagjinoni pak tani këtë skenar që është vënë në lëvizje me t’u kurdisur mekanizmi i logjikës së mësipërme. A nuk është edhe prostitucioni një realitet i paneglizhueshëm në Shqipëri? Pse të mos legalizohet edhe ai, në qoftë se hashashi, kultivimi dhe tregtimi i tij mund të luftohen duke u formalizuar brenda tregut? Pse të mos i hiqet policisë barra e rëndë e gjurmimit të kodoshëve dhe shtëpive publike ilegale në mënyrë që oficerët të merren me gjëra më të rëndësishme? Pse të mos hapen fronte pune për vashat me cilësi të posaçme, nga të cilat shteti do të mblidhte taksa dhe nga të cilat Shqipëria do të fitonte brenda vitit famën e parajsës së seksit duke u shndërruar në ndonjë lloj “tigri turistik të Adriatikut”? Po armët, pse jo? A nuk janë ato të përhapura mjaftueshëm në duart e kriminelëve për t’u quajtur të paneglizhueshme? Pse të mos ligjërohen tërësisht, në mënyrë që ato të kenë të drejtë t’i vringëlljnë pa problem edhe qytetarët e ndershëm të cilët hë për hë konsiderojnë si armë Policinë (e cila – duhet pranuar – jo përherë “shkrep” në shenjë)? Kur të gjithë supozohohet se kanë armë, a nuk e ruan frika e përgjithshme vreshtin e rendit publik? Pse të mos jetë një vend çapajevësh si Shqipëria, Miçigani i Europës? Ç’është ky dënimi absurd për armëmbajtje pa leje? Pse të merret policia me këtë stres të përditshëm dhe të mos fokusohet aty ku vërtet duhej ta shkrinte tërë talentin e vet: domethënë në menaxhimin e trafikut rrugor dhe në parandalimin e zjarreve? Po për torturën? A nuk të rreh policia sa i dhemb dora nëse i bie në dorë? Pse të mos e formalizojmë me një ligj tërë këtë mishmashin: jo ushtrim dhune- jopo shkelje të drejtash? Po aborti pastaj? Kur dihet se të gjithë e bëjnë, pse të mos njihet dhe financohet nga shteti? Pse çiftet e varfra t’i flakin fshehurazi foshnjet e padëshiruara në kazanë plehërash? Po eutanazia apo vrasja klinike? Pse të mos u jepet dorë e lirë doktorëve dhe farmacistëve të të ujdisin ndonjë hape lehtësuese për t’i dhënë lamtumirën jetës e për të ngritur patkonjtë pa pengesa në momentin më të parë që do kesh ndonjë dilemë a përshtypjen se kjo botë s’është për ty, se lekët për kredinë s’mjaftojnë, se punë s’ka, se gruaja s’të do, se fëmijët s’të njohin dhe se vizë për jashtë shtetit s’merr dot? A nuk shitet lirshëm këtu fostoksina për po të njëjtat arsye? A nuk i japin fund halleve shqiptarët pa shumë formalitete nëpër plevica në cep të litarëve apo nëpër skuta duke shkumëzuar nga efekti i barit të miut?
Ky skenar anarkie të përgjithshme që sigurisht nuk ekziston as në imagjinatën më të çartur të çdo të djathti me taban është arsyeja pse janë kaq të dëshpëruara dhe pa sens përpjekjet për të marrë në mbrojtje vrullin revolucionar të një kryeministri të djathtë që zë e legalizon martesa gay dhe që kërcënon “borgjezinë” me fushata ndëshkimore. Kjo orvatje për justifikim është devijanca nga ideologjia për llogari të militantizmit, për të pranuar qorrazi çdo direktivë partiake a më keq akoma çdo vullnet të supozuar të udhëheqësit që në dalldinë e vet gjatë kalërimit të lirë majë pushtetit s’e vret shumë mendjen për liberalizmin, Keynes-in, laissez fair-in e limitime të tjera teorike.
Kjo është gjithashtu përpjekja për t’i hedhur velin e një mendjelehtësie argëtuese, një të vërtete trishtuese. Martesat gay nuk janë gjë tjetër veçse një faturë. Ato nuk kanë lidhje me ndonjë krizë të papritur emancipimi të Shqipërisë a kryeministrit të saj. Ato nuk janë gjithashtu as ndonjë krismë në drejtim të kundërt për të larguar vëmendjen e opinionit prej andej nga me të vërtetë po ndodh diçka që meriton vigjilencë.
Paaftësia për të qeverisur me dinjitet dhe për ta merituar integrimin në NATO a BE, e bën pushtetin në këtë vend të jetë i gatshëm për çdo koncension sado turpërues qoftë ai. Kjo është arsyeja pse me këtë rast Greqia s’e ka të vështirë ta shtyjë kufirin e saj detar deri në brigjet shqiptare dhe të instalojë kryqe varresh në territore betejash inekzistente në zemër të vendit. Kjo është arsyeja pse kompani të lidhura me zona gri të pushtetit në SHBA, Turqi, Francë a Hollandë fitojnë si me magji tenderat kryesorë ku shpenzohen shumica e milionave të buxhetit të shqiptarëve. Kjo është edhe arsyeja përse Shqipëria jo vetëm i thotë “po” pa mëdyshje marrëveshjeve të ripaketimit të emigrantëve klandestinë, por teksa mijëra shqiptarë në Britani, Belgjikë e gjetkë në Europë autodeklarohen nga halli si gay për të fituar strehim, gjejeni se çfarë bën qeveria shqiptare? Legalizon martesat gay. Por fundja, pse jo? A nuk e kërkon këtë tregu europian i punës? Sikur Shqipëria tok me andrallat e saj befas të mos ekzistonte, atëherë Europa brenda natës do ta shpikte atë nga e para.
(Gazeta "Shqip", 20 Gusht 2009)
Saturday, October 2, 2010
Mbi partitë menaxheriale dhe socializmin fast-food
Në vitin 2009, po rastise në edicione lajmesh plot fatkeqësi natyrore, aksidente, gjak, atentate, skandalistikë, vetëvrasje, pushtime, luftëra dhe diskordancë, mos bëj gabimin të mendosh se ky akumulim negativiteti është sinjali se fundi i botës është në prag. Gjithçka po shkon normalisht dhe alarmuese mund të ishin edicionet me lajme ekskluzivisht të mira plot paqe, begati e bilbila. “Kohët s’janë bërë aspak më të dhunshme”, thotë Merilyn Manson, “ato thjesht sa janë bërë më televizive”.
Në një spektakël prej të cilit mbërriti në publik vetëm një murmurimë nga matanë mureve, Partia Socialiste, ajo që sot do të duhej të ishte investimi më i madh i popullit të të pakënaqurve të këtij vendi, vendosi ta kthejë kohën mbrapsht drejt epokave të pa-televizuara, atyre të krimeve pa dëshmitarë dhe që pikërisht prej këtij keqkuptimi, gabimisht perceptohen si më paqësore. Por duke ua fshehur retinave të kamerave çrregullimin e vet, Asambleja socialiste krijoi me sukses pikërisht të kundërtën e përshtypjes që do të donte të linte.
Diçka nuk shkon mirë brenda këtij organizimi njerëzish që sikur edhe vetëm për arsye definicioni supozohej të ishte përfaqësues i atyre qindramijërave që sot qëndrojnë në disidencën vetëpërjashtuese të anës tjetër të gardhit militant; dorëzan teorik i atyre që shohin kah progresi përkundër konservimit, që përqafojnë kriticizmin dhe përbuzin rreshtimin; njerëzve që me idealizëm rreken të bëjnë realitet ëndërrat për një jetë më të mirë përkundër atyre që jetojnë me iluzionin e një realiteti më të mirë pas vdekjes, i atyre që nuk dorëzohen dhe që sërish duke perifrazuar dikë të famshëm: “preferojnë më mirë një rol këmbësori në luftë sesa një funksion drejtuesi në kafaz”.
Papajtueshmëria karakteristike e së majtës e cila qëndron në thelb të ekzistencës së saj, u mohua, u injorua dhe u konsiderua një stigmë turpi. Akti i fundit i amputacionit të së majtës si njëra nga dy gjymtyrët e nevojshme për një trup të shëndoshë shoqëror u krye nga vetë partia që do të duhej të ishte denoncuesja e kësaj anomalie që po vazhdon ta mbajë Shqipërinë të gozhduar në shtratin e invaliditetit politik dhe ekonomik. Por mjerisht, në një histori të gjatë e intensive po aq sa edhe të re, gjesti më i fundit i tradhtisë ndaj së majtës, nuk ishte as i pari.
Si një fenomen i bekuar në heshtje nga kujtimi i hidhur i diktaturës së deri ’90-ës partitë kryesore në Shqipëri po vazhdojnë shndërrimin e pandalshëm nga parti ideologjike, në disa agjenci menaxhimi. Nga furnizuese idesh të mëdha, në subjekte punëdhënëse. Nga mbrujtëse projektesh vizionare për përparimin e kombit, në zbatuese yçklash minore dhe pjesëmarrëse në tenderin më të madh publik që zhvillohet çdo katër vjet dhe për të cilin shpesh shkohet deri në kacafytje. Dëgjoni deri edhe Blushin, lexoni analizat e të indinjuarve nga disfata socialiste: kritika më e ashpër që këto lloj partish marrin nëse humbin zgjedhjet, është se lanë pa punë militantët e vet, që në një rast më fatlum do të duhej të mbushnin zyrat e boshatisura nga homologët e tyre opozitarë në një cikël të pambarim që po ia merr frymën lirisë dhe zhvillimit të këtij vendi.
Nëse për Partinë Demokratike si një përfaqësuese e së djathtës, ky transformim nga ideologjikja drejt menaxheriales mund të quhet një evolucion logjik nga parardhësja e frymëzimeve populiste të viteve ’90, në rastin e socialistëve nonsensi sa vjen e bëhet më absurd. Peshorja e ka humbur kuptimin e vet dhe tashmë në garat elektorale kjo po reflektohet edhe përmes votës. Në kandar po vihen përherë e më shpesh dy të djathta identike që duke qenë dy “të njëjta”, është normale që do të peshojnë po njëlloj. Ngërçi në të cilin është futur lidershipi socialist është kurthi ku ata kanë kallur vetveten që nga epoka kur heshtnin teksa Fatos Nano shpërndante tesera duke e mbushur partinë me drejtorët dhe menaxherët e suksesshëm të sh.p.k-ve të kohës, miqtë e batutës dhe të alkoolit dhe financuesit e luksit dehës të pushtetit.
Kjo ishte koha kur PS rreshti së qeni një parti dhe nisi të funksionojë si një ndërmarrje dhe kjo sëmundje që duhej kuruar nga pasardhësi i tij Rama, u shty më tej teksa ky e zëvendësoi, tjetërsoi ose e margjinalizoi këtë shtresë artizanale teknikësh që ai gjeti në parti, duke i mbivendosur asaj versionin e tij të menaxherëve me cv, zotërim anglishteje dhe mastera perëndimorë. Ky bord i ri administratorësh për një luftë të re territoresh e tregjesh me ndërmarrjen konkurrente, hyri me vrull në zyrat rozë me premtimin – e njëkohësisht edhe me paftësinë – për të zëvendësuar të vjetrën. Në thelb ai që duhej të ishte një ndryshim kursi me një ofertë më të mirë ideore, u bë thjesht një riciklim militantësh të brendshëm si ai që ndodhte me militantët në një plan më të gjerë kur pushteti ekzekutiv në shkallë vendi ndërronte duart. Ishte më se e pritshme që kjo skuadër menaxherësh të ishte e paaftë të ngjizte një program idesh, pasi menaxherët si rregull nuk krijojnë por thjesht menaxhojnë situata.
Ndërsa Shqipëria kishte nevojë për një ide të re, për një shpresë të re që do t’i tregonte rrugë alternative për të shëruar sëmundjen e saj të zgjatur të varfërisë, prapambetjes dhe papunësisë, asaj iu ofrua vetëm inflacionimi deri në velje i fjalës “ndryshim”. Një ambalazh të cilin “menaxherët” e tij e dinin që në zanafillë që ishte bosh përbrenda por që u rrekën me kokëfortësi ta shisnin si gjenuin deri në fund, me shpresën se shqiptari i 2009-ës do ta blinte si të ishte ai i 1989-ës. Një ambalazh të cilin duke qenë një skotë pa fantazi e pa pikë kreativiteti, menaxherët në fjalë e kishin edhe atë të huazuar siç bëjnë menaxherët e ndërmarrjeve të vogla tek aplikojnë modelet e suksesshme të menaxherëve të mëdhenj pasi janë impresionuar më parë për vdekje nga leximi i ndonjë libri komercial nga ata me tituj tejet amerikanë: “Si të bëhesh lider i suksesshëm brenda 12 ditëve”.
Gjithë ky sharlatanizëm i cili, për hir të së vëretës, ishte verifikuar si model humbës qysh më 2005, u vesh me një parafernali termash ku ai “politikë e re” tingëllonte më magjepsësi. Tok me matrapazët e rastit, rrotull këtij projekti që ishte i vetmi në ofertën socialiste u grumbulluan si naivët, ashtu edhe ata që s’ishin të verbër por që luteshin që problemi me këtë idenë moderne të de-ideologjizimit të partisë të kishte qenë vetëm tek paaftësia e ekipit të dikurshëm të Nanos.
Fjalët mënjanë, socializmi kapitalist tip fast-food nuk ekziston. Shqipëria nuk është Britania e Madhe eksperimentale apo shteti i Lousianës pas uraganit Katrina, Edi Rama nuk është Barak Obama dhe G99 s’mund të jetë dot NDI. Trazimet, krizat dhe dilemat e asaj bote nga vijnë këto modele janë shumë të largëta dhe të paadoptueshme me realitetin shqiptar që ka trazime, kriza dhe dilema të vetat që kërkojnë zgjidhjen e vet të përputhshme me karakterin e vet. Shmangia nga identiteti dhe huazimi i recetave nuk është rruga e duhur.
Kjo është arsyeja pse pavarësisht heshtjes së mëparshme, shënjestrës së tij nganjëherë të gabueshme dhe tundimit të vëzhguesve për ta parë kryqëzatën e tij postelektorale si një schadenfreude (perversiteti i gëzimit nga humbja e tjetrit), Ben Blushi i cili thotë se është Ben Blushi dhe se Partia Socialiste humbi ngaqë deshi të mos ishte socialiste, tingëllon sot si diagnoza më e saktë prej së cilës mund të dalë kura që mund të shërojë të majtën shqiptare.
(Gazeta "Shqip", 30 shtator 2009)
Në një spektakël prej të cilit mbërriti në publik vetëm një murmurimë nga matanë mureve, Partia Socialiste, ajo që sot do të duhej të ishte investimi më i madh i popullit të të pakënaqurve të këtij vendi, vendosi ta kthejë kohën mbrapsht drejt epokave të pa-televizuara, atyre të krimeve pa dëshmitarë dhe që pikërisht prej këtij keqkuptimi, gabimisht perceptohen si më paqësore. Por duke ua fshehur retinave të kamerave çrregullimin e vet, Asambleja socialiste krijoi me sukses pikërisht të kundërtën e përshtypjes që do të donte të linte.
Diçka nuk shkon mirë brenda këtij organizimi njerëzish që sikur edhe vetëm për arsye definicioni supozohej të ishte përfaqësues i atyre qindramijërave që sot qëndrojnë në disidencën vetëpërjashtuese të anës tjetër të gardhit militant; dorëzan teorik i atyre që shohin kah progresi përkundër konservimit, që përqafojnë kriticizmin dhe përbuzin rreshtimin; njerëzve që me idealizëm rreken të bëjnë realitet ëndërrat për një jetë më të mirë përkundër atyre që jetojnë me iluzionin e një realiteti më të mirë pas vdekjes, i atyre që nuk dorëzohen dhe që sërish duke perifrazuar dikë të famshëm: “preferojnë më mirë një rol këmbësori në luftë sesa një funksion drejtuesi në kafaz”.
Papajtueshmëria karakteristike e së majtës e cila qëndron në thelb të ekzistencës së saj, u mohua, u injorua dhe u konsiderua një stigmë turpi. Akti i fundit i amputacionit të së majtës si njëra nga dy gjymtyrët e nevojshme për një trup të shëndoshë shoqëror u krye nga vetë partia që do të duhej të ishte denoncuesja e kësaj anomalie që po vazhdon ta mbajë Shqipërinë të gozhduar në shtratin e invaliditetit politik dhe ekonomik. Por mjerisht, në një histori të gjatë e intensive po aq sa edhe të re, gjesti më i fundit i tradhtisë ndaj së majtës, nuk ishte as i pari.
Si një fenomen i bekuar në heshtje nga kujtimi i hidhur i diktaturës së deri ’90-ës partitë kryesore në Shqipëri po vazhdojnë shndërrimin e pandalshëm nga parti ideologjike, në disa agjenci menaxhimi. Nga furnizuese idesh të mëdha, në subjekte punëdhënëse. Nga mbrujtëse projektesh vizionare për përparimin e kombit, në zbatuese yçklash minore dhe pjesëmarrëse në tenderin më të madh publik që zhvillohet çdo katër vjet dhe për të cilin shpesh shkohet deri në kacafytje. Dëgjoni deri edhe Blushin, lexoni analizat e të indinjuarve nga disfata socialiste: kritika më e ashpër që këto lloj partish marrin nëse humbin zgjedhjet, është se lanë pa punë militantët e vet, që në një rast më fatlum do të duhej të mbushnin zyrat e boshatisura nga homologët e tyre opozitarë në një cikël të pambarim që po ia merr frymën lirisë dhe zhvillimit të këtij vendi.
Nëse për Partinë Demokratike si një përfaqësuese e së djathtës, ky transformim nga ideologjikja drejt menaxheriales mund të quhet një evolucion logjik nga parardhësja e frymëzimeve populiste të viteve ’90, në rastin e socialistëve nonsensi sa vjen e bëhet më absurd. Peshorja e ka humbur kuptimin e vet dhe tashmë në garat elektorale kjo po reflektohet edhe përmes votës. Në kandar po vihen përherë e më shpesh dy të djathta identike që duke qenë dy “të njëjta”, është normale që do të peshojnë po njëlloj. Ngërçi në të cilin është futur lidershipi socialist është kurthi ku ata kanë kallur vetveten që nga epoka kur heshtnin teksa Fatos Nano shpërndante tesera duke e mbushur partinë me drejtorët dhe menaxherët e suksesshëm të sh.p.k-ve të kohës, miqtë e batutës dhe të alkoolit dhe financuesit e luksit dehës të pushtetit.
Kjo ishte koha kur PS rreshti së qeni një parti dhe nisi të funksionojë si një ndërmarrje dhe kjo sëmundje që duhej kuruar nga pasardhësi i tij Rama, u shty më tej teksa ky e zëvendësoi, tjetërsoi ose e margjinalizoi këtë shtresë artizanale teknikësh që ai gjeti në parti, duke i mbivendosur asaj versionin e tij të menaxherëve me cv, zotërim anglishteje dhe mastera perëndimorë. Ky bord i ri administratorësh për një luftë të re territoresh e tregjesh me ndërmarrjen konkurrente, hyri me vrull në zyrat rozë me premtimin – e njëkohësisht edhe me paftësinë – për të zëvendësuar të vjetrën. Në thelb ai që duhej të ishte një ndryshim kursi me një ofertë më të mirë ideore, u bë thjesht një riciklim militantësh të brendshëm si ai që ndodhte me militantët në një plan më të gjerë kur pushteti ekzekutiv në shkallë vendi ndërronte duart. Ishte më se e pritshme që kjo skuadër menaxherësh të ishte e paaftë të ngjizte një program idesh, pasi menaxherët si rregull nuk krijojnë por thjesht menaxhojnë situata.
Ndërsa Shqipëria kishte nevojë për një ide të re, për një shpresë të re që do t’i tregonte rrugë alternative për të shëruar sëmundjen e saj të zgjatur të varfërisë, prapambetjes dhe papunësisë, asaj iu ofrua vetëm inflacionimi deri në velje i fjalës “ndryshim”. Një ambalazh të cilin “menaxherët” e tij e dinin që në zanafillë që ishte bosh përbrenda por që u rrekën me kokëfortësi ta shisnin si gjenuin deri në fund, me shpresën se shqiptari i 2009-ës do ta blinte si të ishte ai i 1989-ës. Një ambalazh të cilin duke qenë një skotë pa fantazi e pa pikë kreativiteti, menaxherët në fjalë e kishin edhe atë të huazuar siç bëjnë menaxherët e ndërmarrjeve të vogla tek aplikojnë modelet e suksesshme të menaxherëve të mëdhenj pasi janë impresionuar më parë për vdekje nga leximi i ndonjë libri komercial nga ata me tituj tejet amerikanë: “Si të bëhesh lider i suksesshëm brenda 12 ditëve”.
Gjithë ky sharlatanizëm i cili, për hir të së vëretës, ishte verifikuar si model humbës qysh më 2005, u vesh me një parafernali termash ku ai “politikë e re” tingëllonte më magjepsësi. Tok me matrapazët e rastit, rrotull këtij projekti që ishte i vetmi në ofertën socialiste u grumbulluan si naivët, ashtu edhe ata që s’ishin të verbër por që luteshin që problemi me këtë idenë moderne të de-ideologjizimit të partisë të kishte qenë vetëm tek paaftësia e ekipit të dikurshëm të Nanos.
Fjalët mënjanë, socializmi kapitalist tip fast-food nuk ekziston. Shqipëria nuk është Britania e Madhe eksperimentale apo shteti i Lousianës pas uraganit Katrina, Edi Rama nuk është Barak Obama dhe G99 s’mund të jetë dot NDI. Trazimet, krizat dhe dilemat e asaj bote nga vijnë këto modele janë shumë të largëta dhe të paadoptueshme me realitetin shqiptar që ka trazime, kriza dhe dilema të vetat që kërkojnë zgjidhjen e vet të përputhshme me karakterin e vet. Shmangia nga identiteti dhe huazimi i recetave nuk është rruga e duhur.
Kjo është arsyeja pse pavarësisht heshtjes së mëparshme, shënjestrës së tij nganjëherë të gabueshme dhe tundimit të vëzhguesve për ta parë kryqëzatën e tij postelektorale si një schadenfreude (perversiteti i gëzimit nga humbja e tjetrit), Ben Blushi i cili thotë se është Ben Blushi dhe se Partia Socialiste humbi ngaqë deshi të mos ishte socialiste, tingëllon sot si diagnoza më e saktë prej së cilës mund të dalë kura që mund të shërojë të majtën shqiptare.
(Gazeta "Shqip", 30 shtator 2009)
Hajde bacë
Teksa ora përparon drejt mesnatës, vezullimi i Aeroportit nga distanca nis e bëhet verbues. Zonat përreth nisin të kridhen në errësirë duke e theksuar edhe më tepër kontrastin mes asaj copëze tokësore të veshur me asfalt, mermer, alumin dhe qelq ku ulen avionë dhe flitet kryesisht në gjuhë të huaj dhe gjithçkaje tjetër përreth ku dominon balta, blegërijnë bagëti dhe ku ndërsa tashmë ka ngjarë gjithçka që kishte për të ngjarë brenda një dite, nuk flitet, por gërhitet shqip.
Shumë njerëz në Shqipëri mendojnë se pikëtakimi kryesor ku përballemi “ne” dhe “Europa” janë kangjellat e ambasadës italiane, gjermane ose britanike. Duke qenë një derë që funksionon kryesisht vetëm në konceptin hyrës (shqiptarët që hyjnë atje për të kërkuar një vulë të vogël që do t’u mundësojë atyre të udhëtojnë për në perëndim), paradigma e ambasadës mbetet e cungët, ndaj unë vajta të shoh se çfarë ndodh tek një portë e afërt ku edhe merret edhe jepet, nje portë hyrëse dhe njëkohësisht dalëse, pritëse e njiherit përcjellëse. Në aeroport.
“Hajde bacë”, mërmërit nëpër dhëmbë me vete shoferi i paligjshëm i taksisë teksa shikon pasagjerin e hutuar që del nga salla e mbërritjeve në hollin gumëzhitës të aeroportit. Por “baca” kalon afër shoferit pa ia hedhur sytë. Pak çaste më pas, shoferi që pret “gjahun” sajon aty për aty një tjetër nofkë për pasagjerin e radhës që shfaqet në hyrje të sallës. “Hajde komandant” portretizon plot fantazi teksa flet me vete taksisti ilegal ndërsa vëren me kujdes lëvizjet e “komandantit”. “Bacët” dhe “komandantët” në fjalë janë kryesisht austriakë, gjermanë apo europianoqëndrorë të tjerë të skuqur të linjës Vienë-Tiranë, turistë, zyrtarë, biznesmenë, profesorë, tifozë të Rapid-it të Vienës. Shoferi u shkel syrin policëve apo punonjësve të aeroportit që vërdallosen përtueshëm në hapësirën midis shiritave që ndajnë mbërritësit nga pritësit. Ata nuk e shqetësojnë. Nëse “baca” apo “komandanti” i pikasur në fillim afrohet, ai stampon një buzëqeshje kinse babaxhane të stërvitur mirë dhe pyet me një ton krejt tjetër kësaj radhe plot familjaritet: “Taksi mister?”. Kjo e folur dyfytyrëshe, me ironi dhe tallje për përdorim vetjak apo brendashqiptar dhe gjithë përulje e servilizëm në sytë e perëndimit është një refren i gjatë. Teksa oferta refuzohet ose thjesht injorohet, kjo skenë përsëritet në dhjetëra e dhjetëra raste, e shumëfishuar në një mizëri shoferësh, lypësish apo spekullantësh të llojeve të ndryshme që bubrrojnë në sallën e madhe të aeroportit të Rinasit. Brenda shkëlqimit të pastër të mermerit dhe ftohtësisë moderne të këtij impianti ata, tok me fytyra të tjera të nxira nga dielli dhe takimet e rralla me sapunin, flokët e ngjitur nga djersa, dhëmbët e zverdhur, çehret e liga, veshjet e errëta e të zymta, bizhuteritë e rënda, shtatet e kërrusura dhe përherë abnormale (ose tejet obeze ose tejet thatime), si dhe mendimi trishtues për arsyen pse të gjitha këto detaje të vogla janë kaq të kudondodhura, të kujtojnë ty shqiptarit që mendon se je aq i civilizuar sa të mund të bësh vëzhgime të tilla, se sa artificiale dhe e papërshtatshme është kjo martesë midis “shqiptares” dhe “europianes”. Se sa të huaja dhe të largëta janë këto dy botë. Se çfarë ishulli i paadoptueshëm, i padëshirueshëm, i refuzueshëm dhe i injorueshëm është “shqiptarja” brenda kësaj miniature ku Shqipëria dhe Bashkimi Europian janë shkrirë tashmë së bashku në një territor eksperimental-aeroportual që ngjan si një parathënie e sikletshme e asaj sesi do të dukej në realitet një shkrirje e tillë në përmasa më të gjera.
Të tillë shembuj të mospërshtatshmërisë sonë me mjedisin ku haset “Europa” janë të shumtë dhe i sheh ngado në jetën e përditshme. Nuk është thjesht fizionomia jonë tipari më i dukshëm dhe elementi më i dallueshëm në çdo kontakt fare rastësor midis “nesh” dhe “atyre” pasi ajo është thjesht produkt. Është një filozofi e tërë jetese të cilën krejt pa pasur as vullnetin më të vogël për ta ndryshuar ne synojmë ta legalizojmë si ndërtimet pa leje në Bathore të Tiranës. Është këmbëngulja psikopatike dhe e rrënjosur në mënyrë sugjestive në popull tek sistemi ekonomik që kemi adoptuar tok me varfërinë dhe injorancën që pjell ai, të cilin ne synojmë ta mbartim me vete brenda Europës me shpresën se me të hyrë atje “ata” do ta shërojnë. Është varianti shqiptar i tregut të lirë deri në çakërdisje përballë traditës së konsoliduar europiane të tregut të drejtë. Është mjerimi ynë i vrazhdë i “kompeticionit social” përballë historisë së gjatë europiane të “drejtësisë sociale”. Është korrupsioni dhe të menduarit korruptiv të shndërruar në mënyrë jetese sot ndër shumë shqiptarë ai që vetvetiu ushqen përmes rryshfetit dhe anashkalimit të devocionit dhe obligimit ndaj detyrës një ambient të infektuar dhe që ne synojmë ta transportojmë me vete në Europë pasi edhe këtë do ta kurojnë “ata”. Është vetë struktura dhe organizimi ynë shtetëror, institucionet jo-funksionale, rezultatet e zgjedhjeve që kurrë nuk pranohen nga humbësit, kultivimi i militantizmit si meritokracia e vetme, klientelizmi i imponuar politik i medias, kastrimi i artit dhe frymës kritike (përfshi këtu shoqërinë civile). Është mbjellja dhe ujitja e përditshme e një ndjenje pafuqie dhe dorëzimi përballë këtij realiteti. Është psikoza se ne nuk mund ta ndryshojmë këtë gjendje dhe shpresa e vetme mbeten të huajt të cilëve ndaj edhe u varemi, u servilosemi dhe u nënshtrohemi me shpresën se do binden një ditë se jemi të devotshëm aq sa duhet dhe do na lejojnë edhe ne një copëz vend në sofrën e tyre të begatë. Është ideja se “ata” japin detyra të cilat ne i plotësojmë dhe lutemi pastaj me ankth, shpresë e besim se do të shpërblehemi për këtë përkushtim. Askush nga lidershipi shqiptar nuk ka marrë ende guximin të thotë se inferioriteti është dera e gabuar nga mund të hyhet në Europë. Se fundja “Europa” është një koncept gjeografik ku shqiptarët bëjnë pjesë do apo s’do komisioneri i zgjerimit të BE-së. Se nëse ka disa standarde të organizimit shtetëror, ekonomik apo social që duhen përmbushur, këto duhen bërë për t’u përmirësuar jetën qytetarëve të këtij vendi dhe jo për të plotësuar progres-raportet e disa burokratëve nga Brukseli.
Shqipëria ka sot një nevojë urgjente që t’i rikthehet autoriteti dhe krenaria. Kjo është një nevojë e pavarur nga proceset integruese. Në momente të tilla dekadence të plotë kombëtare, më shumë se për qaravitje dhe ankesa është nevoja për një projekt kombëtar që duhet të çrrënjosë me themel këtë kompleks inferioriteti ndaj perëndimit dhe burimet nga ushqehet ky kompleks: varfërinë, injorancën, prapambetjen. Një projekt që mund të përfshijë deri një moratorium apo ngrirje të të gjithë procesit të integrimit në BE derisa ne të jemi gati. Një projekt kurajoje që do të kushtojë vërtet disa vite por që do t’i kthejë shqiptarët kësaj radhe seriozisht drejt punës, progresit dhe drejtësisë. Drejt dijes, kulturës dhe zhvillimit. Dhe që më në fund do ta kthejë integrimin tonë në familjen ku përkasim, nga një kërkesë mëshire në një të drejtë të pamohueshme.
(Gazeta "Shqip", 26 shtator 2009)
Shumë njerëz në Shqipëri mendojnë se pikëtakimi kryesor ku përballemi “ne” dhe “Europa” janë kangjellat e ambasadës italiane, gjermane ose britanike. Duke qenë një derë që funksionon kryesisht vetëm në konceptin hyrës (shqiptarët që hyjnë atje për të kërkuar një vulë të vogël që do t’u mundësojë atyre të udhëtojnë për në perëndim), paradigma e ambasadës mbetet e cungët, ndaj unë vajta të shoh se çfarë ndodh tek një portë e afërt ku edhe merret edhe jepet, nje portë hyrëse dhe njëkohësisht dalëse, pritëse e njiherit përcjellëse. Në aeroport.
“Hajde bacë”, mërmërit nëpër dhëmbë me vete shoferi i paligjshëm i taksisë teksa shikon pasagjerin e hutuar që del nga salla e mbërritjeve në hollin gumëzhitës të aeroportit. Por “baca” kalon afër shoferit pa ia hedhur sytë. Pak çaste më pas, shoferi që pret “gjahun” sajon aty për aty një tjetër nofkë për pasagjerin e radhës që shfaqet në hyrje të sallës. “Hajde komandant” portretizon plot fantazi teksa flet me vete taksisti ilegal ndërsa vëren me kujdes lëvizjet e “komandantit”. “Bacët” dhe “komandantët” në fjalë janë kryesisht austriakë, gjermanë apo europianoqëndrorë të tjerë të skuqur të linjës Vienë-Tiranë, turistë, zyrtarë, biznesmenë, profesorë, tifozë të Rapid-it të Vienës. Shoferi u shkel syrin policëve apo punonjësve të aeroportit që vërdallosen përtueshëm në hapësirën midis shiritave që ndajnë mbërritësit nga pritësit. Ata nuk e shqetësojnë. Nëse “baca” apo “komandanti” i pikasur në fillim afrohet, ai stampon një buzëqeshje kinse babaxhane të stërvitur mirë dhe pyet me një ton krejt tjetër kësaj radhe plot familjaritet: “Taksi mister?”. Kjo e folur dyfytyrëshe, me ironi dhe tallje për përdorim vetjak apo brendashqiptar dhe gjithë përulje e servilizëm në sytë e perëndimit është një refren i gjatë. Teksa oferta refuzohet ose thjesht injorohet, kjo skenë përsëritet në dhjetëra e dhjetëra raste, e shumëfishuar në një mizëri shoferësh, lypësish apo spekullantësh të llojeve të ndryshme që bubrrojnë në sallën e madhe të aeroportit të Rinasit. Brenda shkëlqimit të pastër të mermerit dhe ftohtësisë moderne të këtij impianti ata, tok me fytyra të tjera të nxira nga dielli dhe takimet e rralla me sapunin, flokët e ngjitur nga djersa, dhëmbët e zverdhur, çehret e liga, veshjet e errëta e të zymta, bizhuteritë e rënda, shtatet e kërrusura dhe përherë abnormale (ose tejet obeze ose tejet thatime), si dhe mendimi trishtues për arsyen pse të gjitha këto detaje të vogla janë kaq të kudondodhura, të kujtojnë ty shqiptarit që mendon se je aq i civilizuar sa të mund të bësh vëzhgime të tilla, se sa artificiale dhe e papërshtatshme është kjo martesë midis “shqiptares” dhe “europianes”. Se sa të huaja dhe të largëta janë këto dy botë. Se çfarë ishulli i paadoptueshëm, i padëshirueshëm, i refuzueshëm dhe i injorueshëm është “shqiptarja” brenda kësaj miniature ku Shqipëria dhe Bashkimi Europian janë shkrirë tashmë së bashku në një territor eksperimental-aeroportual që ngjan si një parathënie e sikletshme e asaj sesi do të dukej në realitet një shkrirje e tillë në përmasa më të gjera.
Të tillë shembuj të mospërshtatshmërisë sonë me mjedisin ku haset “Europa” janë të shumtë dhe i sheh ngado në jetën e përditshme. Nuk është thjesht fizionomia jonë tipari më i dukshëm dhe elementi më i dallueshëm në çdo kontakt fare rastësor midis “nesh” dhe “atyre” pasi ajo është thjesht produkt. Është një filozofi e tërë jetese të cilën krejt pa pasur as vullnetin më të vogël për ta ndryshuar ne synojmë ta legalizojmë si ndërtimet pa leje në Bathore të Tiranës. Është këmbëngulja psikopatike dhe e rrënjosur në mënyrë sugjestive në popull tek sistemi ekonomik që kemi adoptuar tok me varfërinë dhe injorancën që pjell ai, të cilin ne synojmë ta mbartim me vete brenda Europës me shpresën se me të hyrë atje “ata” do ta shërojnë. Është varianti shqiptar i tregut të lirë deri në çakërdisje përballë traditës së konsoliduar europiane të tregut të drejtë. Është mjerimi ynë i vrazhdë i “kompeticionit social” përballë historisë së gjatë europiane të “drejtësisë sociale”. Është korrupsioni dhe të menduarit korruptiv të shndërruar në mënyrë jetese sot ndër shumë shqiptarë ai që vetvetiu ushqen përmes rryshfetit dhe anashkalimit të devocionit dhe obligimit ndaj detyrës një ambient të infektuar dhe që ne synojmë ta transportojmë me vete në Europë pasi edhe këtë do ta kurojnë “ata”. Është vetë struktura dhe organizimi ynë shtetëror, institucionet jo-funksionale, rezultatet e zgjedhjeve që kurrë nuk pranohen nga humbësit, kultivimi i militantizmit si meritokracia e vetme, klientelizmi i imponuar politik i medias, kastrimi i artit dhe frymës kritike (përfshi këtu shoqërinë civile). Është mbjellja dhe ujitja e përditshme e një ndjenje pafuqie dhe dorëzimi përballë këtij realiteti. Është psikoza se ne nuk mund ta ndryshojmë këtë gjendje dhe shpresa e vetme mbeten të huajt të cilëve ndaj edhe u varemi, u servilosemi dhe u nënshtrohemi me shpresën se do binden një ditë se jemi të devotshëm aq sa duhet dhe do na lejojnë edhe ne një copëz vend në sofrën e tyre të begatë. Është ideja se “ata” japin detyra të cilat ne i plotësojmë dhe lutemi pastaj me ankth, shpresë e besim se do të shpërblehemi për këtë përkushtim. Askush nga lidershipi shqiptar nuk ka marrë ende guximin të thotë se inferioriteti është dera e gabuar nga mund të hyhet në Europë. Se fundja “Europa” është një koncept gjeografik ku shqiptarët bëjnë pjesë do apo s’do komisioneri i zgjerimit të BE-së. Se nëse ka disa standarde të organizimit shtetëror, ekonomik apo social që duhen përmbushur, këto duhen bërë për t’u përmirësuar jetën qytetarëve të këtij vendi dhe jo për të plotësuar progres-raportet e disa burokratëve nga Brukseli.
Shqipëria ka sot një nevojë urgjente që t’i rikthehet autoriteti dhe krenaria. Kjo është një nevojë e pavarur nga proceset integruese. Në momente të tilla dekadence të plotë kombëtare, më shumë se për qaravitje dhe ankesa është nevoja për një projekt kombëtar që duhet të çrrënjosë me themel këtë kompleks inferioriteti ndaj perëndimit dhe burimet nga ushqehet ky kompleks: varfërinë, injorancën, prapambetjen. Një projekt që mund të përfshijë deri një moratorium apo ngrirje të të gjithë procesit të integrimit në BE derisa ne të jemi gati. Një projekt kurajoje që do të kushtojë vërtet disa vite por që do t’i kthejë shqiptarët kësaj radhe seriozisht drejt punës, progresit dhe drejtësisë. Drejt dijes, kulturës dhe zhvillimit. Dhe që më në fund do ta kthejë integrimin tonë në familjen ku përkasim, nga një kërkesë mëshire në një të drejtë të pamohueshme.
(Gazeta "Shqip", 26 shtator 2009)
Porosi
Biletat janë prerë, valixhet janë përgatitur dhe prenotimet janë bërë të gjitha. Selia e PS-së kumbon në këto ditë dhjetori në një boshllëk shembullor që të kujton një klishe nga ato të kulturës pop: “all the lonely hearts in London, caught a plane and flew away” (gjithë vetmitarët e Londrës – në rastin tonë Tiranës – ia hipën avionit dhe fluturuan).
Ky paskësh qenë pra edhe “revolucioni portokalli” i kutive në Shqipëri. Një intifadë me kohë të pjesshme që shkon me pushime për Vit të Ri. Një rebelim part time ku në emër të popullit flitej kundër grykësisë së qeveritarëve që ishin gati të vinin dorë edhe mbi votat për të vazhduar të abuzonin. Ku më të zjarrtët sillnin madje në kujtesë edhe sheshin Tienanmen dhe “¡No Pasarán!”-in e luftës së Spanjës. E gjithë kjo nuk do të ndodhte nëse ata do ta kishin vërtet seriozisht dhe nëse gjendja këtë dimër do ishte aq tragjike sa ç’ishte – ta zemë – në dimrin e 1990-ës në Shqipëri, ose në dimrin e 2000-ës në Serbi, ose në dimrin e 2003-shit në Gjeorgji, ose në dimrin e 2004-ës në Ukrainë.
Por tashmë nuk ka më asnjë dyshim se lufta e ftohtë midis qeverisë dhe opozitës për çëshjten e zgjedhjeve të qershorit u mbyll me fitoren e të parës. Të dytët, opozitarët – nëse pranojmë t’i quajmë kështu socialistët për marrëveshje termash – i sheh të tërhequr tani në një pozicion rezervist duke e kufizuar gjithë aktivitetin e tyre thjesht në lëvrimin e një terminologjie ende të paftohur mirë si dhe në ca “atentate” të vogla verbale ndaj dështimeve të fituesve, siç guerriljet shtijnë në ajër e ikin pa dalë kurrë në front të gjerë. E parë në një kontekst më të gjerë, kjo do të duhej të quhej gjendja normale e politikës në Shqipëri sepse fundja kjo ka qenë prej vitesh e gjithë “lufta” e pseudo-opozitës shqiptare e cila kurrë nuk ka kritikuar sistemin e padrejtë që po e bën Shqipërinë të dështojë, por vetëm dështimet e herëpashershme të pozitës në aplikimin e përpiktë të këtij sistemi.
Në harkun e një muaji ndodhën të gjitha ato që mund të ndodhnin në një situatë të paqartë. Edhe karambolimi kokë më kokë mes dy protestave. Edhe thirrjet “tradhti” kundër aleatëve “të majtë”, edhe zbarkimi trullosës i Çiljetës në kuvendin e PD-së. Edhe qarja e Ramës tek presidenti i pallatit të Brigadave dhe ai i rrugës së Elbasanit. Edhe tonet atërore të Berishës e Topallit kundrejt plangprishësve të kuvendit. Si në një telenovelë të sforcuar në serinë e saj të 365-të, PS e PD vazhduan gjatë gjithë kohës njëra t’i hedhë benzinë e tjetra ujë zjarrit që ndezën vetë, duke ruajtur një audiencë të lartë të programit të tyre televiziv.
Dhe ç’mbeti si përfundim nga e gjithë kjo? Thjesht një zhgënjim më shumë. Thjesht zbërdhylja e mëtejshme e autoritetit të së majtës. Por po ta mendosh hollë hollë, rezultati final është edhe fakti se tanimë askush brenda PS-së nuk diskuton më se Rama i cili humbi zgjedhjet ka humbur njëkohësisht me to edhe të drejtën të qëndrojë në krye, pasi mendjet e tyre u zhvendosën me marifet dhe po mbahen të zëna me gjeagjëzën: si t’i hapim këto kutitë? Protestat qytet më qytet nisën me bujë dhe mbaruan siç pritej, me pëshpëritje, ndërkohë që nga ana e vet kreu i qeverisë duket se zbatoi me kënaqësi aksiomën e Bonapartit: mos e ndërprit kurrë armikun tënd kur ai është duke kryer një gabim.
Sepse ndonëse mendjeve tmerrësisht pjellore dhe tejet, tejet kreative vërdallë Ramës, kjo çështja e arritjes së çimentimit të tij të ballë të partisë mund t’u duket edhe si një mision i suksesshëm, kjo është njëherit edhe një nga disfatat më të rënda të së ashtuquajturës “e majta” shqiptare. Meqë po flisnim me terma napoleonike, në një plan afatgjatë kjo mund të quhet edhe Vaterloja e së majtës si asaj të institucionalizuar edhe asaj informale, që gjallon në këtë vend.
Kjo ishte një nga herët kur një masë e konsiderueshme e energjive, besueshmërisë dhe seriozitetit të së majtës u hodh në aventurë, u bë paçavure nëpër rrugë, u zvarrit në një mision të pamundur, utopik dhe të parealizueshëm si dhe u detyrua të ngarkohet si gomerët me gurë, thjesht për arsye marketingu. Siç thoshte jo krejt me takt por jo fare pa të drejtë një koleg intelektual i mendimit të majtë: ky ishte manuali si të përdorësh degën e PS-së Yrshek për të krijuar efektin special të betejës në filmin Lord of the Rings. Të gjithë u përdorën si figurantë për realizimin e një videoklipi jo edhe aq të suksesshëm televiziv, i cili shërbente për të krijuar përshtypjen se Rama ka të drejtë të qëndrojë në krye të partisë sepse zgjedhjet ndonëse nuk i ka fituar, gjithsesi ai as i ka humbur dhe se arkitekti i dështimit socialist është i pafajshëm derisa të provohet fajtor.
Ky mision manipulues po që mund të quhet i realizuar dhe ç’te realizuari madje. Kjo është arsyeja pse dinjitarët opozitarë janë tani të qetë. Në këto ujëra, ata në rastin më të keq kanë nisur pushimet e në rastin më të mirë po mbjellin fara kumbulle e po marrin poza para gazetarëve. Duke na bindur tashmë përfundimisht të gjithëve, se e gjithë zjarrmia e tyre revolucionare, hakërrimet dhe “qëndresa” ndaj revanshit të së djathtës, ishin thjesht një mizansenë e pështirë mashtruese. Dhe duke na dhënë të drejtë të gjithë ne kritikëve që e shprehëm qysh në nëntor skepticizmin ndaj acarimit artificial të retorikës së tyre dhe krijimit të një ndjenje fiktive paniku kolektiv me lejtmotivin tashmë bajat: të hapen kutitë.
Gjithçka mund të ndodhë në 365 ditët që do të vijojnë. Për shkak të vaktësisë së argumentave dhe impotencës së tyre krijuese, nuk do të arrijmë dot të asistojmë në ndonjë rekonkuistë socialiste, por një mbretërim i qetë i Berishës duket i pamundur. Kjo, jo krejt për shkak të efikasitetit të opozitës aktuale, por për shkak të nevojës së të dyja palëve për ta bërë show-n të vazhdojë duke kopjuar vetveten tek njëra tjetra si nën fletë identike karboni. Kësisoj Shqipëria politike do të kalojë edhe një tjetër vit nën lëkundjen midis diçkaje që s’do të dijë robi normal si ta quajë, luftë të ftohtë a paqe të ngrohtë.
Do të jetë po ajo situatë psikedelike ku burrat në xhaketë e kravatë do vazhdojnë të pështyhen nga podiumet respektive ndërkohë që masat e të papunëve, të pashpresëve dhe të paprivilegjuarve të këtij vendi do të lodhin qafën sa majtas djathtas si spektatorët e një derby pingpongu. Por gjithsesi, nëse një opozitë kaq pa përmbajtje dhe kaq manipuluese si kjo që kemi sot, do të ndodhë që të arrijë t’i bëjë varrin të njëllojtëve në pushtet dhe të marrë frenat e vendit, porosi personit të fundit që ikën nga Shqipëria: ju lutemi, fikni dritat.
(Gazeta "Shqip", 28 Dhjetor, 2009)
Ky paskësh qenë pra edhe “revolucioni portokalli” i kutive në Shqipëri. Një intifadë me kohë të pjesshme që shkon me pushime për Vit të Ri. Një rebelim part time ku në emër të popullit flitej kundër grykësisë së qeveritarëve që ishin gati të vinin dorë edhe mbi votat për të vazhduar të abuzonin. Ku më të zjarrtët sillnin madje në kujtesë edhe sheshin Tienanmen dhe “¡No Pasarán!”-in e luftës së Spanjës. E gjithë kjo nuk do të ndodhte nëse ata do ta kishin vërtet seriozisht dhe nëse gjendja këtë dimër do ishte aq tragjike sa ç’ishte – ta zemë – në dimrin e 1990-ës në Shqipëri, ose në dimrin e 2000-ës në Serbi, ose në dimrin e 2003-shit në Gjeorgji, ose në dimrin e 2004-ës në Ukrainë.
Por tashmë nuk ka më asnjë dyshim se lufta e ftohtë midis qeverisë dhe opozitës për çëshjten e zgjedhjeve të qershorit u mbyll me fitoren e të parës. Të dytët, opozitarët – nëse pranojmë t’i quajmë kështu socialistët për marrëveshje termash – i sheh të tërhequr tani në një pozicion rezervist duke e kufizuar gjithë aktivitetin e tyre thjesht në lëvrimin e një terminologjie ende të paftohur mirë si dhe në ca “atentate” të vogla verbale ndaj dështimeve të fituesve, siç guerriljet shtijnë në ajër e ikin pa dalë kurrë në front të gjerë. E parë në një kontekst më të gjerë, kjo do të duhej të quhej gjendja normale e politikës në Shqipëri sepse fundja kjo ka qenë prej vitesh e gjithë “lufta” e pseudo-opozitës shqiptare e cila kurrë nuk ka kritikuar sistemin e padrejtë që po e bën Shqipërinë të dështojë, por vetëm dështimet e herëpashershme të pozitës në aplikimin e përpiktë të këtij sistemi.
Në harkun e një muaji ndodhën të gjitha ato që mund të ndodhnin në një situatë të paqartë. Edhe karambolimi kokë më kokë mes dy protestave. Edhe thirrjet “tradhti” kundër aleatëve “të majtë”, edhe zbarkimi trullosës i Çiljetës në kuvendin e PD-së. Edhe qarja e Ramës tek presidenti i pallatit të Brigadave dhe ai i rrugës së Elbasanit. Edhe tonet atërore të Berishës e Topallit kundrejt plangprishësve të kuvendit. Si në një telenovelë të sforcuar në serinë e saj të 365-të, PS e PD vazhduan gjatë gjithë kohës njëra t’i hedhë benzinë e tjetra ujë zjarrit që ndezën vetë, duke ruajtur një audiencë të lartë të programit të tyre televiziv.
Dhe ç’mbeti si përfundim nga e gjithë kjo? Thjesht një zhgënjim më shumë. Thjesht zbërdhylja e mëtejshme e autoritetit të së majtës. Por po ta mendosh hollë hollë, rezultati final është edhe fakti se tanimë askush brenda PS-së nuk diskuton më se Rama i cili humbi zgjedhjet ka humbur njëkohësisht me to edhe të drejtën të qëndrojë në krye, pasi mendjet e tyre u zhvendosën me marifet dhe po mbahen të zëna me gjeagjëzën: si t’i hapim këto kutitë? Protestat qytet më qytet nisën me bujë dhe mbaruan siç pritej, me pëshpëritje, ndërkohë që nga ana e vet kreu i qeverisë duket se zbatoi me kënaqësi aksiomën e Bonapartit: mos e ndërprit kurrë armikun tënd kur ai është duke kryer një gabim.
Sepse ndonëse mendjeve tmerrësisht pjellore dhe tejet, tejet kreative vërdallë Ramës, kjo çështja e arritjes së çimentimit të tij të ballë të partisë mund t’u duket edhe si një mision i suksesshëm, kjo është njëherit edhe një nga disfatat më të rënda të së ashtuquajturës “e majta” shqiptare. Meqë po flisnim me terma napoleonike, në një plan afatgjatë kjo mund të quhet edhe Vaterloja e së majtës si asaj të institucionalizuar edhe asaj informale, që gjallon në këtë vend.
Kjo ishte një nga herët kur një masë e konsiderueshme e energjive, besueshmërisë dhe seriozitetit të së majtës u hodh në aventurë, u bë paçavure nëpër rrugë, u zvarrit në një mision të pamundur, utopik dhe të parealizueshëm si dhe u detyrua të ngarkohet si gomerët me gurë, thjesht për arsye marketingu. Siç thoshte jo krejt me takt por jo fare pa të drejtë një koleg intelektual i mendimit të majtë: ky ishte manuali si të përdorësh degën e PS-së Yrshek për të krijuar efektin special të betejës në filmin Lord of the Rings. Të gjithë u përdorën si figurantë për realizimin e një videoklipi jo edhe aq të suksesshëm televiziv, i cili shërbente për të krijuar përshtypjen se Rama ka të drejtë të qëndrojë në krye të partisë sepse zgjedhjet ndonëse nuk i ka fituar, gjithsesi ai as i ka humbur dhe se arkitekti i dështimit socialist është i pafajshëm derisa të provohet fajtor.
Ky mision manipulues po që mund të quhet i realizuar dhe ç’te realizuari madje. Kjo është arsyeja pse dinjitarët opozitarë janë tani të qetë. Në këto ujëra, ata në rastin më të keq kanë nisur pushimet e në rastin më të mirë po mbjellin fara kumbulle e po marrin poza para gazetarëve. Duke na bindur tashmë përfundimisht të gjithëve, se e gjithë zjarrmia e tyre revolucionare, hakërrimet dhe “qëndresa” ndaj revanshit të së djathtës, ishin thjesht një mizansenë e pështirë mashtruese. Dhe duke na dhënë të drejtë të gjithë ne kritikëve që e shprehëm qysh në nëntor skepticizmin ndaj acarimit artificial të retorikës së tyre dhe krijimit të një ndjenje fiktive paniku kolektiv me lejtmotivin tashmë bajat: të hapen kutitë.
Gjithçka mund të ndodhë në 365 ditët që do të vijojnë. Për shkak të vaktësisë së argumentave dhe impotencës së tyre krijuese, nuk do të arrijmë dot të asistojmë në ndonjë rekonkuistë socialiste, por një mbretërim i qetë i Berishës duket i pamundur. Kjo, jo krejt për shkak të efikasitetit të opozitës aktuale, por për shkak të nevojës së të dyja palëve për ta bërë show-n të vazhdojë duke kopjuar vetveten tek njëra tjetra si nën fletë identike karboni. Kësisoj Shqipëria politike do të kalojë edhe një tjetër vit nën lëkundjen midis diçkaje që s’do të dijë robi normal si ta quajë, luftë të ftohtë a paqe të ngrohtë.
Do të jetë po ajo situatë psikedelike ku burrat në xhaketë e kravatë do vazhdojnë të pështyhen nga podiumet respektive ndërkohë që masat e të papunëve, të pashpresëve dhe të paprivilegjuarve të këtij vendi do të lodhin qafën sa majtas djathtas si spektatorët e një derby pingpongu. Por gjithsesi, nëse një opozitë kaq pa përmbajtje dhe kaq manipuluese si kjo që kemi sot, do të ndodhë që të arrijë t’i bëjë varrin të njëllojtëve në pushtet dhe të marrë frenat e vendit, porosi personit të fundit që ikën nga Shqipëria: ju lutemi, fikni dritat.
(Gazeta "Shqip", 28 Dhjetor, 2009)
Gjithë ngjyrat e anarkisë
“Dekreti i Presidentit për projektligjin e kthimit dhe kompensimit të pronave çorodit shumicën në Kuvend dhe ‘detyron’ kryeparlamentaren Jozefina Topalli ta hedhë këtë ligj dy herë në votim, duke shkelur rregulloren. 73 deputetët e mbetur në sallën e Kuvendit, pas braktisjes së godinës së Parlamentit nga opozita, kanë votuar dy herë mbi ligjin për kthimin dhe kompensimin e pronave, duke futur në një kaos mazhorancën, por mbi të gjitha deputetët, të cilët nuk po kuptonin se çfarë po ndodhte në sallën e Kuvendit mbi mënyrën e votimit dhe leximit të votës së tyre”. (Gazeta “Shqip” – 17/09/10)
“Mesa duket, duhet – siç thotë Dino Buxati – një dyzinë infarktesh të shpërndara në mënyrë të drejtë nga Zoti mbi politikanët dhe liderët shtetërorë, që të mbërrijmë në një ditë të bekuar paqeje dhe qetësie”. Pak me humor, pak me fatalizëm, e ndamë mendjen në fund të emisionit të Adi Krastës “Krasta on Top” në Top Albania Radio, se kjo mund të ishte mënyra përfundimtare sesi mund t’u bënim fajde politikanëve që kanë hyrë në sezonin e ri të marrëzisë këtu në Shqipëri. Në fund, edhe një përshëndetje me “Not fair” nga Lily Allen për të arritur përzierjen e duhur ilaç-vitaminë ose diskurs politik – radioshow si dhe për të dhënë idenë e përpiktë të asaj për çka bëhet fjalë: e dashura që ankohet se i dashuri bën rregullisht fiasco në krevat. Siç shqiptarët stresohen se barinjtë e kombit s’po e bëjnë as ata siç duhet punën e tyre. Që edhe ajo është me një fjalë të vetme: shtypja.
Nuk ka shoqëri të sotme moderne ku anarkia nuk asociohet menjëherë me kaosin, shkatërrimin dhe degjenerimin e farës njerëzore. Një botë terrori ku grupe plaçkitëse ish-proletarësh, ish-të varfërish, ish-të paprivilegjuarish – e me radhë, një mishmash grupimesh shoqërore pa dallim – me anë të një spontaniteti vetëshkatërrues i japin liri vetes të marrin akses direkt tek të mirat materiale dhe intelektuale që janë krijuar nga puna e të gjithëve duke injoruar rrugës çdo lloj rregulli e ligji.
Konkurrenca dhe lufta për mbijetesë konsiderohen si gjendje normale e botës shtazore, prandaj duke i presupozuar edhe njerëzit si një biçim kafshe, gjendja e anarkisë përshkruhet zakonisht si një botë e përgjakshme ku mbizotëron ligji i xhunglës. Një pyll ku njerëzit janë ujqër për sho-shoqin, ku më të fortët gllabërojnë më të dobëtit dhe ku territoret ziejnë si skëterra të vogla lokale jashtë rregullave të tregut, ligjit dhe moralit si dhe jashtë pushtetit të politikës, bursës apo fesë.
Autorë të angazhuar në studimin e teorive politike (Godwin, Proudhon, Kropotkin, Goldman, Chomsky, etj) sugjerojnë një shpjegim disi më tokësor kundrejt këtij perceptimi apokaliptik rreth anarkisë. Por në shoqëri si ajo shqiptare ku shkenca dhe mendimi nuk merren më aq seriozisht sa ç’merreshin dikur, është në lulëzim përfytyrimi se anarkia nënkupton pikërisht ato gjërat e tmerrshme që thuhen për të. Në realitete të ngjashme me tonin – përfshirë edhe këtë tonin – versioni zyrtar i shpjegimit të anarkizmit imponohet si një dogmë fetare ndaj së cilës janë rojtarë jo priftërinjtë me veladon por “priftërinjtë” me kollare.
Si një ulçer e kahershme kronike, anarkizmi ka një traditë të lashtë përbuzjeje në Shqipëri. Për këtë arsye edhe retorika kundër tij është tashmë e kodifikuar dhe e korracuar shumë mirë. Të këqiat e tij, rreziqet dhe mbrapshtësia s’kanë nevojë të shtjellohen me detaje pasi tashmë ofrohen të gjitha të kondensuara në një tabletë të vetme, singëll, pa shpjegime anësore. Kjo tabletë përmban thjesht përmendjen e emrit të mallkuar “anarki” si një kod, një sinjal, një parrullë kuptimplotë që zgjon menjëherë ankth dhe ndjenjë paniku tek ai që e dëgjon.
Në fakt, kjo sëkëlldi e papërshkrueshme shfaqet e lidhur ekskluzivisht vetëm me një lloj anarkizmi. Ky është ai që quhet shpesh anarkizmi i kuq, ai që vjen nga poshtë, nga masat, kur këto të fundit vendosin të shkatërrojnë çdo lloj autoriteti e t’i zgjidhin punët pa ndihmën e shtetit, këtij institucioni rregullues të krijuar në lashtësi nga shoqëria njerëzore, por që hera herës i kthen armët kundër krijuesit të vet. Anarkia e aplikuar nga populli i organizuar si trupë shoqërore në terma zyrtarë përcaktohet si “përmbysje e rendit shoqëror” ose orvatje drejt saj dhe është i ndaluar me ligj.
Mjerisht, në të njëjtën Shqipëri ku anarkia e popullit është po aq e mallkuar sa edhe hipoteza marksiste, socializmi, komunizmi apo qoftë edhe ndonjë hije njerëzillëku e aplikuar në sistemin shtetëror, zhvillohen të pashqetësuara edhe disa varietete të tjera anarkie. Askush nuk i thërret ato me emrin e tyre të vërtetë. Po flasim këtu për versione të ndryshme të filozofisë liberale të shprehur në metodat e qeverisjes, marrdhëniet ekonomike apo edhe thjesht në komportimin e individit në shoqëri.
Ajo që ndodh realisht në sjelljen e establishmentit tonë politik nuk është fort larg idesë së anarkisë. Në dallim nga anarkia e kuqe, popullore, ku përfituese janë masat e të shtypurve dhe të përulurve, kjo tjetra është një lloj anarkie e bardhë, e heshtur, e parfumosur, ekskluzive dhe e fshehur pas termit “demokraci liberale” (në rastin shqiptar, në versionin e saj më të pafytyrë e më të korruptuar). Kasta shoqërore që mund të përfshihet brenda emrit “politikanët shqiptarë”, po jeton prej shumë kohësh brenda gjendjes së një anarkie të sajën personale. Ajo nuk i bindet asnjë lloj rregulli, nuk e zë asnjë lloj ligji, i lejon vetes të shtijë në dorë çdo lloj resursi që i vë syrin. Ajo shkruan rregulla e ligje formale të cilat duhet t’i zbatojnë të tjerët, masat, pasi mbi vetë atë – kastën, ato zakonisht nuk kanë kurrfarë ndikimi.
Nuk ka asnjë strukturë mbikëqyrëse, asnjë sovran para të cilit politikanët shqiptarë japin llogari, si dhe nuk ekziston tashmë as ndonjë ndjenjë turpi apo brerje ndërgjegje se po e privilegjojnë veten përtej çdo limiti. Mënyra e sjelljes së tyre kur marrin pushtetin është thjesht vazhdim apo shtojcë e anarkisë që mbretëron në foletë e tyre, partitë politike në të cilat ata organizohen për të zëvendësuar pas pak njëri tjetrin në hambarin e pushtetit. Në shumicën e këtyre partive, është ngritur në kult injorimi i vullnetit të zgjedhësit. Liderët dhe stafet drejtuese të këtyre partive caktohen si rezultat i interesave efemere të një grupi të vogël dhe aspak si rezultat i ndonjë procesi seleksionues cilësor. Oferta që këto parti dërgojnë në zgjedhje apo në pushtet, fekondohet në një mjedis që priret të pjellë krijesa që do të sfidojnë ligjin apo çdo lloj autoriteti (qoftë ky edhe autoriteti moral e imagjinar i sovranit zgjedhës).
Në një gjendje anarkie konstante ndodhet edhe biznesi dhe veprimtaritë që mbahen nga shfrytëzimi i resurseve të vendit. Të inkurajuara me ligj të veprojnë në kushtet e “shtetit të vogël” apo të dorëheqjes vullnetare të shtetit nga kontrolli i tregut, këto aktivitete të shoqërisë shqiptare e gjejnë veten non stop të tunduara të përfshihen në një armiqësi të hapur me publikun. Ky i fundit është vazhdimisht një prè e çarmatosur dhe me duar të lidhura përballë përbindshave koorporativë të fryrë në mënyrë artificiale nga lehtësirat anormale që u janë lënë nga shteti. Çmime produktesh që fluturojnë në stratosferë me pretekstin më të vogël, kontrata tërësisht diskriminuese në kurriz të konsumatorëve, shërbime skandaloze që u ofrohen njerëzve pa kurrfarë standardizimi apo penalizimi të abuzuesve. Nëse kjo nuk quhet anarki, atëherë edhe kjo letër e stampuar që ti po mban në duar nuk është gazetë por një tepsi byreku.
Kjo anarki që mban ngjyrën e gjelbërt të Benxhamin Frenklinit mbi banknotat e dollarit, gëzon një status të nderuar në Shqipëri. Ajo inkurajohet, nxitet dhe reklamohet si një mënyrë normale sesi duhet të funksionojë rendi i gjërave në botë. Kështu me politikën dhe biznesin që funksionojnë të dyja në kushtet e anarkive të tyre personale të pudrosura me grimin e “liberalizmës” si dhe me qytetarët të cilët frikësohen përditë me horrorin e anarkisë së kuqe plot peshkaqenë që hanë fëmijët e pasjellshëm, shqiptarët po hyjnë me gëzim në agimin e një epoke të re. Një epoke shtypjeje dhe errësire, por më keq se kaq, një epoke ku çdo anomali e këtij sistemi që dikton shtypje dhe abuzim, sjell pakënaqësinë e atyre që presupozohet se duhet të jenë të shtypurit e tij. Pak a shumë sikur xhelatin që e zë ndonjë krizë asfiksie përpara ekzekutimit, ta denoncojë për “paaftësi” vetë viktima që ka vënë kokën në gijotinë.
Por s’do të jetë gjithmonë kështu. Shembuj të së kaluarës na tregojnë se përpjekja për të ruajtur statuskuonë duke predikuar gjithë kohës një shoqëri të privuar nga sensi më elementar politik, nga forca morale dhe instiktet sociale s’mund të zgjasë pafundësisht. Pas një trysnie të gjatë, kufijtë e zemërimit mund të kaptohen shumë lehtë. Dhe atëherë…
(Gazeta "Shqip", 22 Shtator 2010)
“Mesa duket, duhet – siç thotë Dino Buxati – një dyzinë infarktesh të shpërndara në mënyrë të drejtë nga Zoti mbi politikanët dhe liderët shtetërorë, që të mbërrijmë në një ditë të bekuar paqeje dhe qetësie”. Pak me humor, pak me fatalizëm, e ndamë mendjen në fund të emisionit të Adi Krastës “Krasta on Top” në Top Albania Radio, se kjo mund të ishte mënyra përfundimtare sesi mund t’u bënim fajde politikanëve që kanë hyrë në sezonin e ri të marrëzisë këtu në Shqipëri. Në fund, edhe një përshëndetje me “Not fair” nga Lily Allen për të arritur përzierjen e duhur ilaç-vitaminë ose diskurs politik – radioshow si dhe për të dhënë idenë e përpiktë të asaj për çka bëhet fjalë: e dashura që ankohet se i dashuri bën rregullisht fiasco në krevat. Siç shqiptarët stresohen se barinjtë e kombit s’po e bëjnë as ata siç duhet punën e tyre. Që edhe ajo është me një fjalë të vetme: shtypja.
Nuk ka shoqëri të sotme moderne ku anarkia nuk asociohet menjëherë me kaosin, shkatërrimin dhe degjenerimin e farës njerëzore. Një botë terrori ku grupe plaçkitëse ish-proletarësh, ish-të varfërish, ish-të paprivilegjuarish – e me radhë, një mishmash grupimesh shoqërore pa dallim – me anë të një spontaniteti vetëshkatërrues i japin liri vetes të marrin akses direkt tek të mirat materiale dhe intelektuale që janë krijuar nga puna e të gjithëve duke injoruar rrugës çdo lloj rregulli e ligji.
Konkurrenca dhe lufta për mbijetesë konsiderohen si gjendje normale e botës shtazore, prandaj duke i presupozuar edhe njerëzit si një biçim kafshe, gjendja e anarkisë përshkruhet zakonisht si një botë e përgjakshme ku mbizotëron ligji i xhunglës. Një pyll ku njerëzit janë ujqër për sho-shoqin, ku më të fortët gllabërojnë më të dobëtit dhe ku territoret ziejnë si skëterra të vogla lokale jashtë rregullave të tregut, ligjit dhe moralit si dhe jashtë pushtetit të politikës, bursës apo fesë.
Autorë të angazhuar në studimin e teorive politike (Godwin, Proudhon, Kropotkin, Goldman, Chomsky, etj) sugjerojnë një shpjegim disi më tokësor kundrejt këtij perceptimi apokaliptik rreth anarkisë. Por në shoqëri si ajo shqiptare ku shkenca dhe mendimi nuk merren më aq seriozisht sa ç’merreshin dikur, është në lulëzim përfytyrimi se anarkia nënkupton pikërisht ato gjërat e tmerrshme që thuhen për të. Në realitete të ngjashme me tonin – përfshirë edhe këtë tonin – versioni zyrtar i shpjegimit të anarkizmit imponohet si një dogmë fetare ndaj së cilës janë rojtarë jo priftërinjtë me veladon por “priftërinjtë” me kollare.
Si një ulçer e kahershme kronike, anarkizmi ka një traditë të lashtë përbuzjeje në Shqipëri. Për këtë arsye edhe retorika kundër tij është tashmë e kodifikuar dhe e korracuar shumë mirë. Të këqiat e tij, rreziqet dhe mbrapshtësia s’kanë nevojë të shtjellohen me detaje pasi tashmë ofrohen të gjitha të kondensuara në një tabletë të vetme, singëll, pa shpjegime anësore. Kjo tabletë përmban thjesht përmendjen e emrit të mallkuar “anarki” si një kod, një sinjal, një parrullë kuptimplotë që zgjon menjëherë ankth dhe ndjenjë paniku tek ai që e dëgjon.
Në fakt, kjo sëkëlldi e papërshkrueshme shfaqet e lidhur ekskluzivisht vetëm me një lloj anarkizmi. Ky është ai që quhet shpesh anarkizmi i kuq, ai që vjen nga poshtë, nga masat, kur këto të fundit vendosin të shkatërrojnë çdo lloj autoriteti e t’i zgjidhin punët pa ndihmën e shtetit, këtij institucioni rregullues të krijuar në lashtësi nga shoqëria njerëzore, por që hera herës i kthen armët kundër krijuesit të vet. Anarkia e aplikuar nga populli i organizuar si trupë shoqërore në terma zyrtarë përcaktohet si “përmbysje e rendit shoqëror” ose orvatje drejt saj dhe është i ndaluar me ligj.
Mjerisht, në të njëjtën Shqipëri ku anarkia e popullit është po aq e mallkuar sa edhe hipoteza marksiste, socializmi, komunizmi apo qoftë edhe ndonjë hije njerëzillëku e aplikuar në sistemin shtetëror, zhvillohen të pashqetësuara edhe disa varietete të tjera anarkie. Askush nuk i thërret ato me emrin e tyre të vërtetë. Po flasim këtu për versione të ndryshme të filozofisë liberale të shprehur në metodat e qeverisjes, marrdhëniet ekonomike apo edhe thjesht në komportimin e individit në shoqëri.
Ajo që ndodh realisht në sjelljen e establishmentit tonë politik nuk është fort larg idesë së anarkisë. Në dallim nga anarkia e kuqe, popullore, ku përfituese janë masat e të shtypurve dhe të përulurve, kjo tjetra është një lloj anarkie e bardhë, e heshtur, e parfumosur, ekskluzive dhe e fshehur pas termit “demokraci liberale” (në rastin shqiptar, në versionin e saj më të pafytyrë e më të korruptuar). Kasta shoqërore që mund të përfshihet brenda emrit “politikanët shqiptarë”, po jeton prej shumë kohësh brenda gjendjes së një anarkie të sajën personale. Ajo nuk i bindet asnjë lloj rregulli, nuk e zë asnjë lloj ligji, i lejon vetes të shtijë në dorë çdo lloj resursi që i vë syrin. Ajo shkruan rregulla e ligje formale të cilat duhet t’i zbatojnë të tjerët, masat, pasi mbi vetë atë – kastën, ato zakonisht nuk kanë kurrfarë ndikimi.
Nuk ka asnjë strukturë mbikëqyrëse, asnjë sovran para të cilit politikanët shqiptarë japin llogari, si dhe nuk ekziston tashmë as ndonjë ndjenjë turpi apo brerje ndërgjegje se po e privilegjojnë veten përtej çdo limiti. Mënyra e sjelljes së tyre kur marrin pushtetin është thjesht vazhdim apo shtojcë e anarkisë që mbretëron në foletë e tyre, partitë politike në të cilat ata organizohen për të zëvendësuar pas pak njëri tjetrin në hambarin e pushtetit. Në shumicën e këtyre partive, është ngritur në kult injorimi i vullnetit të zgjedhësit. Liderët dhe stafet drejtuese të këtyre partive caktohen si rezultat i interesave efemere të një grupi të vogël dhe aspak si rezultat i ndonjë procesi seleksionues cilësor. Oferta që këto parti dërgojnë në zgjedhje apo në pushtet, fekondohet në një mjedis që priret të pjellë krijesa që do të sfidojnë ligjin apo çdo lloj autoriteti (qoftë ky edhe autoriteti moral e imagjinar i sovranit zgjedhës).
Në një gjendje anarkie konstante ndodhet edhe biznesi dhe veprimtaritë që mbahen nga shfrytëzimi i resurseve të vendit. Të inkurajuara me ligj të veprojnë në kushtet e “shtetit të vogël” apo të dorëheqjes vullnetare të shtetit nga kontrolli i tregut, këto aktivitete të shoqërisë shqiptare e gjejnë veten non stop të tunduara të përfshihen në një armiqësi të hapur me publikun. Ky i fundit është vazhdimisht një prè e çarmatosur dhe me duar të lidhura përballë përbindshave koorporativë të fryrë në mënyrë artificiale nga lehtësirat anormale që u janë lënë nga shteti. Çmime produktesh që fluturojnë në stratosferë me pretekstin më të vogël, kontrata tërësisht diskriminuese në kurriz të konsumatorëve, shërbime skandaloze që u ofrohen njerëzve pa kurrfarë standardizimi apo penalizimi të abuzuesve. Nëse kjo nuk quhet anarki, atëherë edhe kjo letër e stampuar që ti po mban në duar nuk është gazetë por një tepsi byreku.
Kjo anarki që mban ngjyrën e gjelbërt të Benxhamin Frenklinit mbi banknotat e dollarit, gëzon një status të nderuar në Shqipëri. Ajo inkurajohet, nxitet dhe reklamohet si një mënyrë normale sesi duhet të funksionojë rendi i gjërave në botë. Kështu me politikën dhe biznesin që funksionojnë të dyja në kushtet e anarkive të tyre personale të pudrosura me grimin e “liberalizmës” si dhe me qytetarët të cilët frikësohen përditë me horrorin e anarkisë së kuqe plot peshkaqenë që hanë fëmijët e pasjellshëm, shqiptarët po hyjnë me gëzim në agimin e një epoke të re. Një epoke shtypjeje dhe errësire, por më keq se kaq, një epoke ku çdo anomali e këtij sistemi që dikton shtypje dhe abuzim, sjell pakënaqësinë e atyre që presupozohet se duhet të jenë të shtypurit e tij. Pak a shumë sikur xhelatin që e zë ndonjë krizë asfiksie përpara ekzekutimit, ta denoncojë për “paaftësi” vetë viktima që ka vënë kokën në gijotinë.
Por s’do të jetë gjithmonë kështu. Shembuj të së kaluarës na tregojnë se përpjekja për të ruajtur statuskuonë duke predikuar gjithë kohës një shoqëri të privuar nga sensi më elementar politik, nga forca morale dhe instiktet sociale s’mund të zgjasë pafundësisht. Pas një trysnie të gjatë, kufijtë e zemërimit mund të kaptohen shumë lehtë. Dhe atëherë…
(Gazeta "Shqip", 22 Shtator 2010)
Dy karafila
Si të ishte shpallje e ndonjë amnistie të përgjithshme apo e ndonjë lloj shpërblimi a llotarie kombëtare, turmës së shqiptarëve iu kumtua vendimi se ende pa mbushur 100 vjet sovranitet në shtetin e tyre, për dy gjëra nuk do t’u duhet ta vrasin më trurin. E para, ndeshjet e futbollit do t’i shohin si gjithë dynjaja në një stadium modern dhe e dyta, deputetët do të rrihen tashmë si njerëz gjatë kampionatit të tyre boksit, në një sallë Kuvendi për të qenë.
Asnjë koment. Kamuflazhi i këtyre dy karafilave që u flakën bujarisht nga tribuna e pushtetit mbi publikun “entuziast” aty poshtë, përmban të shpjeguar në etiketë nga njëra anë informatën alarmuese për rrezikun e skadencës të farës nga mbinë – çezarët romakë shpallnin lojëra sa herë që situata u dilte duarsh - dhe nga ana tjetër ironinë militante para padjallëzisë së njerëzve të cilët s’bëjnë gëk kur i tallin sy për sy.
Nisma në fjalë, shpallet jo fort larg 99-vjetorit të pavarësisë. Ndonëse s’ka ndonjë arsye të posaçme se pse pikërisht tani e pse pikërisht stadium e Kuvend – thua ta ketë parandjerë vallë Ismail Qemali se në vend të një ceremonie mallëngjyese e solemne do ta brohorisnin me një bataré shkelmash a grushtash – po aq sa miti i “99-shit” si hero modern i kudogjindshëm e i pakuptueshëm i Shqipërisë së re, edhe projektimi i deleguar i 99-shave në qeverinë që s’po del dot përtej kësaj holografie fatale, s’ka shumë nevojë të japë shpjegime. Të paktën nga ato të logjikshmet.
Vendimmarrja impulsive, pa partiturë, krejt me veshë e me kinse “sy të lirë”, si vazhdim i përjetimit të një momenti, e ka megjithatë të garantuar një fije mirëkuptimi. Pas gjakmarrjes futbollistike shqiptare mbi vonuesit luksemburgas të liberalizimit të vizave apo oreksit që vjen duke ngrënë llokumet e rimobilimit të sallës së Kuvendit, shfajësohet njëfarë naiviteti tek maketet që iu bënë në ëndërr Kryeministrit i cili në krejt Evropën është ai më i dedikuari për popullin. Veçse ka gjithmonë një qeder djegës që aktivizohet posa mes imagjinares dhe reales nis e plasaritet ai hendeku që përbën transhenë ku bën mirë të fortifikohet guerrilja polemiste dhe kritika sociale.
Më lejoni të shoh tek simbolika e gjestit kryeministror gjatë shpalljes së ndërtimit të këtyre veprave masive, thjesht ironinë politike në çaste pune. Nuk është e para herë që publikun shqiptar e vendosin përpara faktit të kryer pa ia marrë fare parasysh - shijet jo e jo - por as ekzigjencat më elementare. Me justifikimin e fitores në një palë zgjedhje pa program (zgjodha njeriun), këtu tek ne konsumohen për katër vjet rresht mynxyra nga më të parrëfyeshmet.
Demokracia e deleguar, mund të thotë dikush, i ka këto kusure, por pikërisht për shkak të këtij risku shqiptarët kanë miratuar më 1998 një kushtetutë e cila u lë atyre në dorë siguresat që mund të ndezin në çdo moment dritën jeshile për të zbatuar formën më të afërt me demokracinë e vërtetë, që quhet demokraci direkte e që njihet me pseudonimin referendum. Arsye për referendum në Shqipëri ka pasur nga 1998-a e tëhu sa të duash, por e vërteta mediokre është se qysh aherë, as edhe një herë të vetme shqiptarëve nuk u është lejuar zbatimi i kësaj të drejte. Injorimi i përsëritur dhe zhvlerësimi i referendumit, është kthyer dalëngadalë në një zanafillë nga ku burojnë shpesh ngërçe, tensione e madje edhe kriza artificiale.
Çdo nismë qytetare për mbledhjen e 50 mijë firmave që ligjërojnë mbajtjen e një referendumi, ka ndeshur në murin kundërshtues të KQZ-ve të të gjitha kohërave. Qeveritë janë lënë të qeta në abuzimin me besimin e njerëzve. Por problemi kryesor nuk qëndron këtu. Problemi kryesor qëndron në faktin se ndërsa deputetë e politikanë e forca të tëra politike janë përbetuar gjithë kohës sikur luftojnë për çështje që nëse nuk triumfojnë do të thotë fundi i civilizimit në formën që ne njohim (është arritur deri në disiplina autodestruktive si rrahje me shokët apo greva urie), nga ana tjetër asnjëherë nuk kanë qenë të gatshëm që përballë dështimit me numrat e demokracisë së deleguar, ta dërgojnë çështjen e tyre për vërtetim popullor tek numrat e demokracisë direkte.
Opozita është shndërruar në një replikë prozaike dhe bajate të redaksisë së emisionit “Fiks Fare” me Ed Shalësin e Saimir Tahirin si mëtonjës të Doktorit dhe Saimirit dhe me Vasilika Hysin e Olta Xhaçkën versus Velinës bionde dhe Velinës brune. Parlamenti ynë është populluar nga një Seleçao krijesash të leshta, antropomorfe, pa gjak, pa iniciativë dhe pa interes për të dëgjuar dhe luftuar për njerëzit që i kanë dërguar në atë sallë. As edhe një nismë e vetme, as edhe një “përfaqësues” i vetëm i popullit nuk e ka plotësuar kurrë detyrën e vet deri në fund a thua maksimumi që mund të japin ata për të mbrojtur interesat e njerëzve janë ca mimika, nja dy metafora dhe pak gjimnastikë në sallë. Asnjë prej tyre nuk ka marrë mundimin për të konsumuar me këmbëngulje e vendosmëri çdo mundësi për të vënë në jetë idealet e tyre (ç’ideale mor aman) deri përmes referendumit. Për ta, ruajtja e ekskluzivitetit të vendimmarrjes është kështu më e shtrenjtë se zgjidhja konkrete e problemeve në të mirë të popullit.
Rreth evitimit të referendumit duket sikur ekziston një marrëveshje misterioze që i paqëton sa hap e mbyll sytë gjakrat e ndezur të rivalëve politikë. Ky konspiracion i heshtjes i mban gjatë gjithë kohës esëll “të majtë” e të djathtë e i shndërron nga opozitarë në vëllezër për një kauzë të madhe kundërshtarët që deri në atë moment sa s’po nxirrnin kamat nga brezi. Prej 12 vjetësh politikanët në këtë vend, kanë pengmarrë vullnetin e popullit, duke bërë siç duan e duke sajdisur veten me 4 vjeçarë pas 4 vjeçarësh rehatllëku, pa frikën se mund të thirren në çdo moment në raport.
Institucioni i shumicës së dalë nga zgjedhjet – në raste kur demokracia bëhet edhe më e kufizuar merret vesh se këtë rol nis ta luajë jo më Kuvendi por vetëm qeveritë, e kur i afrohemi protofashizmit, thjesht individët në krye të qeverive – mundohet të jetë diçka e ngjashme me Magazinat Popullore të kohës së Enverit, ku në mënyrë parodike “gjen gjithçka” që supozohet si e domosdoshme për njerëzit: që nga marmallata deri tek oturakët. Kështu “shumica”, shitet se mund të marrë me mend se çfarë u intereson milionave të masave dhe e realizon atë pa e vrarë mendjen shumë, qoftë ajo një rrugë kombi apo konçension hidrocentralesh mbi përrenj. Nganjëherë kjo shumicë e pakicës së njerëzve të këtij vendi, mund të mundohet t’i sajojë gjërat në mënyrë të atillë që të privilegjojë ata që kanë në dorë përjetësimin e saj në pushtet. Për këtë arsye është e nevojshme kritika nga ana e pakicës së pakicës. Kur kjo kritikë duket se nuk pi më ujë, si rregull do të duhej të thirrej për të dhënë gjykim ajo shumica e vërtetë dhe e pagabueshme, të cilën zakonisht e marrin për dekor kur duan të bëjnë gara kush mbledh më shumë ushtarë në shesh.
Më shumë liri, a s’do të ishte më mirë për të gjithë? Njëzetë vjet pasi shqiptarët u ankuan për herë të parë se donin një sistem më demokratik, demokracia që u është vënë në dispozicion duket se s’është më e mjaftueshme.Veçse imagjinoni se sa më të lehtësuar do të ishin të gjithë sikur ta dinin se për çdo mosmarrëveshje në dukje epike, ka një zgjidhje të thjeshtë siç është verdikti i sovranit. Me një dorë referendumesh, shqiptarët do t’i kishin hequr nga zemra vetes aq shumë pengje e do të kishin kursyer aq shumë kriza, para të shpenzuara kot, vonesa në integrimin europian e debate parlamentare, sa s’mund të merret me mend.
Thuajse në secilin vend demokratik të Europës, s’ka fundjavë që nuk zhvillohet në nivele të ndryshme ndonjë referendum. Disa të tjerë e kanë të organizuar në mënyrë praktike zhvillimin e referendumeve në ditën që përkon me thirrjen e popullit në kutitë e votimit për zgjedhje kombëtare a lokale. Si rregull, italiani, apo britaniku, apo zvicerani, apo skandinavi, bashkë me fletën e votimit, krejt pa ndonjë ceremoni të posaçme, merr në dorë edhe një fletë tjetër, fletën e referendumit ku janë rreshtuar gjithë çështjet që kanë ngrënë debat gjatë kësaj kohe, dhe ku fjala e fundit i lihet popullit. Diapazoni i këtyre çështjeve është aq i gjerë saqë ai përfshin gjithçka, nga pikëpamja për Kushtetutën europiane e deri tek normat e preferuara të emisionit të gazit karbonik nga makinat.
Përfytyroni tani në Shqipëri, sikur befas ndonjë burrë shteti që do të meritojë ta përkujtojnë në të ardhmen si Ismail Qemalin në ndonjë tip Rotonda de los Illustres, të propozojë që 8 majin e ardhshëm, shqiptarët bashkë me kryebashkiakët të zgjidhin edhe ca pikëpyetje që i mundojnë prej kohësh. Dikush më me shumë mend mund të hartojë një listë më të përpiktë, por mbase midis çështjeve të rreshtuara më poshtë, ka nga ato që mund të shërbejnë si një bazë fillestare. Do të ishte bukur sikur qytetari përveç rockstarëve të PD-së e PS-së, të kishte mundësi të vendoste edhe nëse i do taksat të sheshta apo progresive. Nëse preferon t’ia shpenzojnë më shumë paratë për infrastrukturë apo për arsim e shëndetësi. E kështu me radhë le të vendosë po populli edhe për zgjedhjen e presidentit nga populli, për aplikimin e dënimit me vdekje, për kalimin e SHISH-it në varësi të qeverisë, për ligjin e lustracionit, e madje edhe për hapjen e kutive zgjedhore nëse këtë e kërkon qoftë një qytetar i vetëm. Idealja do të ishte sikur për referendum të kalojë gjithçka që politikanët nuk e kanë shpjeguar në mënyrë eksplicite gjatë prezantimit së programeve të tyre zgjedhore e që mundohen ta kalojnë sikur e kanë të drejtë natyrore, krejt pa pyetur njeri sapo marrin pushtetin.
Në fund, meqenëse të gjitha këto çështje të mundimshme e të akumuluara prej kaq shumë kohësh do të mund të merrnin një përgjigje të padiskutueshme si vetë demokracia direkte, për t’i hequr merakun kryeministrit e për t’i dhënë njëfarë lezeti trendy buqetës shumëngjyrëshe të halleve që do të zgjidheshin, le të shtoheshin edhe ata dy karafilat e fundit: a të ndërtojmë një stadium të tretë në Tiranë? Dhe a t’i bëjmë më në fund deputetët e varfër me një shtëpi të re?
(Gazeta "Shqip", 15 Shtator 2010)
Asnjë koment. Kamuflazhi i këtyre dy karafilave që u flakën bujarisht nga tribuna e pushtetit mbi publikun “entuziast” aty poshtë, përmban të shpjeguar në etiketë nga njëra anë informatën alarmuese për rrezikun e skadencës të farës nga mbinë – çezarët romakë shpallnin lojëra sa herë që situata u dilte duarsh - dhe nga ana tjetër ironinë militante para padjallëzisë së njerëzve të cilët s’bëjnë gëk kur i tallin sy për sy.
Nisma në fjalë, shpallet jo fort larg 99-vjetorit të pavarësisë. Ndonëse s’ka ndonjë arsye të posaçme se pse pikërisht tani e pse pikërisht stadium e Kuvend – thua ta ketë parandjerë vallë Ismail Qemali se në vend të një ceremonie mallëngjyese e solemne do ta brohorisnin me një bataré shkelmash a grushtash – po aq sa miti i “99-shit” si hero modern i kudogjindshëm e i pakuptueshëm i Shqipërisë së re, edhe projektimi i deleguar i 99-shave në qeverinë që s’po del dot përtej kësaj holografie fatale, s’ka shumë nevojë të japë shpjegime. Të paktën nga ato të logjikshmet.
Vendimmarrja impulsive, pa partiturë, krejt me veshë e me kinse “sy të lirë”, si vazhdim i përjetimit të një momenti, e ka megjithatë të garantuar një fije mirëkuptimi. Pas gjakmarrjes futbollistike shqiptare mbi vonuesit luksemburgas të liberalizimit të vizave apo oreksit që vjen duke ngrënë llokumet e rimobilimit të sallës së Kuvendit, shfajësohet njëfarë naiviteti tek maketet që iu bënë në ëndërr Kryeministrit i cili në krejt Evropën është ai më i dedikuari për popullin. Veçse ka gjithmonë një qeder djegës që aktivizohet posa mes imagjinares dhe reales nis e plasaritet ai hendeku që përbën transhenë ku bën mirë të fortifikohet guerrilja polemiste dhe kritika sociale.
Më lejoni të shoh tek simbolika e gjestit kryeministror gjatë shpalljes së ndërtimit të këtyre veprave masive, thjesht ironinë politike në çaste pune. Nuk është e para herë që publikun shqiptar e vendosin përpara faktit të kryer pa ia marrë fare parasysh - shijet jo e jo - por as ekzigjencat më elementare. Me justifikimin e fitores në një palë zgjedhje pa program (zgjodha njeriun), këtu tek ne konsumohen për katër vjet rresht mynxyra nga më të parrëfyeshmet.
Demokracia e deleguar, mund të thotë dikush, i ka këto kusure, por pikërisht për shkak të këtij risku shqiptarët kanë miratuar më 1998 një kushtetutë e cila u lë atyre në dorë siguresat që mund të ndezin në çdo moment dritën jeshile për të zbatuar formën më të afërt me demokracinë e vërtetë, që quhet demokraci direkte e që njihet me pseudonimin referendum. Arsye për referendum në Shqipëri ka pasur nga 1998-a e tëhu sa të duash, por e vërteta mediokre është se qysh aherë, as edhe një herë të vetme shqiptarëve nuk u është lejuar zbatimi i kësaj të drejte. Injorimi i përsëritur dhe zhvlerësimi i referendumit, është kthyer dalëngadalë në një zanafillë nga ku burojnë shpesh ngërçe, tensione e madje edhe kriza artificiale.
Çdo nismë qytetare për mbledhjen e 50 mijë firmave që ligjërojnë mbajtjen e një referendumi, ka ndeshur në murin kundërshtues të KQZ-ve të të gjitha kohërave. Qeveritë janë lënë të qeta në abuzimin me besimin e njerëzve. Por problemi kryesor nuk qëndron këtu. Problemi kryesor qëndron në faktin se ndërsa deputetë e politikanë e forca të tëra politike janë përbetuar gjithë kohës sikur luftojnë për çështje që nëse nuk triumfojnë do të thotë fundi i civilizimit në formën që ne njohim (është arritur deri në disiplina autodestruktive si rrahje me shokët apo greva urie), nga ana tjetër asnjëherë nuk kanë qenë të gatshëm që përballë dështimit me numrat e demokracisë së deleguar, ta dërgojnë çështjen e tyre për vërtetim popullor tek numrat e demokracisë direkte.
Opozita është shndërruar në një replikë prozaike dhe bajate të redaksisë së emisionit “Fiks Fare” me Ed Shalësin e Saimir Tahirin si mëtonjës të Doktorit dhe Saimirit dhe me Vasilika Hysin e Olta Xhaçkën versus Velinës bionde dhe Velinës brune. Parlamenti ynë është populluar nga një Seleçao krijesash të leshta, antropomorfe, pa gjak, pa iniciativë dhe pa interes për të dëgjuar dhe luftuar për njerëzit që i kanë dërguar në atë sallë. As edhe një nismë e vetme, as edhe një “përfaqësues” i vetëm i popullit nuk e ka plotësuar kurrë detyrën e vet deri në fund a thua maksimumi që mund të japin ata për të mbrojtur interesat e njerëzve janë ca mimika, nja dy metafora dhe pak gjimnastikë në sallë. Asnjë prej tyre nuk ka marrë mundimin për të konsumuar me këmbëngulje e vendosmëri çdo mundësi për të vënë në jetë idealet e tyre (ç’ideale mor aman) deri përmes referendumit. Për ta, ruajtja e ekskluzivitetit të vendimmarrjes është kështu më e shtrenjtë se zgjidhja konkrete e problemeve në të mirë të popullit.
Rreth evitimit të referendumit duket sikur ekziston një marrëveshje misterioze që i paqëton sa hap e mbyll sytë gjakrat e ndezur të rivalëve politikë. Ky konspiracion i heshtjes i mban gjatë gjithë kohës esëll “të majtë” e të djathtë e i shndërron nga opozitarë në vëllezër për një kauzë të madhe kundërshtarët që deri në atë moment sa s’po nxirrnin kamat nga brezi. Prej 12 vjetësh politikanët në këtë vend, kanë pengmarrë vullnetin e popullit, duke bërë siç duan e duke sajdisur veten me 4 vjeçarë pas 4 vjeçarësh rehatllëku, pa frikën se mund të thirren në çdo moment në raport.
Institucioni i shumicës së dalë nga zgjedhjet – në raste kur demokracia bëhet edhe më e kufizuar merret vesh se këtë rol nis ta luajë jo më Kuvendi por vetëm qeveritë, e kur i afrohemi protofashizmit, thjesht individët në krye të qeverive – mundohet të jetë diçka e ngjashme me Magazinat Popullore të kohës së Enverit, ku në mënyrë parodike “gjen gjithçka” që supozohet si e domosdoshme për njerëzit: që nga marmallata deri tek oturakët. Kështu “shumica”, shitet se mund të marrë me mend se çfarë u intereson milionave të masave dhe e realizon atë pa e vrarë mendjen shumë, qoftë ajo një rrugë kombi apo konçension hidrocentralesh mbi përrenj. Nganjëherë kjo shumicë e pakicës së njerëzve të këtij vendi, mund të mundohet t’i sajojë gjërat në mënyrë të atillë që të privilegjojë ata që kanë në dorë përjetësimin e saj në pushtet. Për këtë arsye është e nevojshme kritika nga ana e pakicës së pakicës. Kur kjo kritikë duket se nuk pi më ujë, si rregull do të duhej të thirrej për të dhënë gjykim ajo shumica e vërtetë dhe e pagabueshme, të cilën zakonisht e marrin për dekor kur duan të bëjnë gara kush mbledh më shumë ushtarë në shesh.
Më shumë liri, a s’do të ishte më mirë për të gjithë? Njëzetë vjet pasi shqiptarët u ankuan për herë të parë se donin një sistem më demokratik, demokracia që u është vënë në dispozicion duket se s’është më e mjaftueshme.Veçse imagjinoni se sa më të lehtësuar do të ishin të gjithë sikur ta dinin se për çdo mosmarrëveshje në dukje epike, ka një zgjidhje të thjeshtë siç është verdikti i sovranit. Me një dorë referendumesh, shqiptarët do t’i kishin hequr nga zemra vetes aq shumë pengje e do të kishin kursyer aq shumë kriza, para të shpenzuara kot, vonesa në integrimin europian e debate parlamentare, sa s’mund të merret me mend.
Thuajse në secilin vend demokratik të Europës, s’ka fundjavë që nuk zhvillohet në nivele të ndryshme ndonjë referendum. Disa të tjerë e kanë të organizuar në mënyrë praktike zhvillimin e referendumeve në ditën që përkon me thirrjen e popullit në kutitë e votimit për zgjedhje kombëtare a lokale. Si rregull, italiani, apo britaniku, apo zvicerani, apo skandinavi, bashkë me fletën e votimit, krejt pa ndonjë ceremoni të posaçme, merr në dorë edhe një fletë tjetër, fletën e referendumit ku janë rreshtuar gjithë çështjet që kanë ngrënë debat gjatë kësaj kohe, dhe ku fjala e fundit i lihet popullit. Diapazoni i këtyre çështjeve është aq i gjerë saqë ai përfshin gjithçka, nga pikëpamja për Kushtetutën europiane e deri tek normat e preferuara të emisionit të gazit karbonik nga makinat.
Përfytyroni tani në Shqipëri, sikur befas ndonjë burrë shteti që do të meritojë ta përkujtojnë në të ardhmen si Ismail Qemalin në ndonjë tip Rotonda de los Illustres, të propozojë që 8 majin e ardhshëm, shqiptarët bashkë me kryebashkiakët të zgjidhin edhe ca pikëpyetje që i mundojnë prej kohësh. Dikush më me shumë mend mund të hartojë një listë më të përpiktë, por mbase midis çështjeve të rreshtuara më poshtë, ka nga ato që mund të shërbejnë si një bazë fillestare. Do të ishte bukur sikur qytetari përveç rockstarëve të PD-së e PS-së, të kishte mundësi të vendoste edhe nëse i do taksat të sheshta apo progresive. Nëse preferon t’ia shpenzojnë më shumë paratë për infrastrukturë apo për arsim e shëndetësi. E kështu me radhë le të vendosë po populli edhe për zgjedhjen e presidentit nga populli, për aplikimin e dënimit me vdekje, për kalimin e SHISH-it në varësi të qeverisë, për ligjin e lustracionit, e madje edhe për hapjen e kutive zgjedhore nëse këtë e kërkon qoftë një qytetar i vetëm. Idealja do të ishte sikur për referendum të kalojë gjithçka që politikanët nuk e kanë shpjeguar në mënyrë eksplicite gjatë prezantimit së programeve të tyre zgjedhore e që mundohen ta kalojnë sikur e kanë të drejtë natyrore, krejt pa pyetur njeri sapo marrin pushtetin.
Në fund, meqenëse të gjitha këto çështje të mundimshme e të akumuluara prej kaq shumë kohësh do të mund të merrnin një përgjigje të padiskutueshme si vetë demokracia direkte, për t’i hequr merakun kryeministrit e për t’i dhënë njëfarë lezeti trendy buqetës shumëngjyrëshe të halleve që do të zgjidheshin, le të shtoheshin edhe ata dy karafilat e fundit: a të ndërtojmë një stadium të tretë në Tiranë? Dhe a t’i bëjmë më në fund deputetët e varfër me një shtëpi të re?
(Gazeta "Shqip", 15 Shtator 2010)
Shqipëria pa bikini
Më në fund çadrat e plazhit janë palosur, tavernat verore kanë ulur qepenat, hotelierët po numërojnë fitimet në valutë të fortë, politikanët janë kthyer përfundimisht nga Sardenja për të rifilluar “krizën” dhe populli shqiptar pas imitimit për plot tre muaj të turistit gjerman me abronxaturë, kripëzim, jodizim dhe shpenzime milionëshe, mund të rinisë të zbulojë se në këtë anë të kontinentit jeta s’vesh përditë bikini.
Në këtë pikë, është mbase momenti për të hedhur një shikim vetëm paksa më kritik se zakonisht në marrdhënien e re midis shqiptarëve dhe asaj që përherë e më shumë po afishohet si “mrekullia turistike” e Shqipërisë – një thesar i ri, i sapozbuluar, një lloj çeku i bardhë çudibërës apo sënduk florinjsh që e hasim aksidentalisht në kopshtin ku e kishin groposur gjyshërit.
Ajo që ndodhi këtë verë në Shqipëri – dhe që zaten ka nisur tinëz dy a tri sezone më herët – është manifestimi i parë arrogant i një retorike me të cilën do të na ushqejnë deri sa të na e nxjerrin për hundësh për disa vite në vijim. Shqipëria sapo ka gjetur Kepin e saj të ri të Shpresës së Mirë, ky kep quhet turizëm dhe të gjitha busullat, velat, antenat, spirancat dhe anija e përbashkët ku lundrojmë të gjithë si popull e ka drejtuar tani për atje kursin e saj.
Ky është destinacioni ynë i ri i një mbrothtësie financiare që arrihet pa mundim, një ishull i lumtur ku ne jo vetëm mbrohemi nga stuhia në këto kohë krize globale, por ku i dalim përanash edhe atij gjestit të sikletshëm e të lodhshëm që quhet punë krahu. Një mënyrë fitimi që duket si e prerë për kokën tonë: pak ose aspak lodhje (ka punuar Zoti për t’i qëndisur plazhet tona të virgjëra) dhe shumë kënaqësi (mbetet që këto delikatesa thjesht t’i zhvirgjërojmë e ndërzejmë siç dimë ne, domethënë vendshe).
Krejt për arsye sinqeriteti, atdhedashurie pa kushte apo cektësie intelektuale, kësaj teorie po i qepen symbyllurazi – e përsëris, në mënyrë fare të sinqertë e naive – edhe shumë nga ata që përballë rrezikut të shndërrimit të turizmit në një fe tonën integraliste, do të duhej të përbënin avantgardën e një trupe kritike dhe të pamanipulueshme të intelektualëve të këtij vendi.
Të jesh sot në Shqipëri kundër zhvillimit të turizmit, a thjesht të mos këndosh me devocionin e duhur strofën tënde në korin e madh panshqiptar të lumturisë marinare, klasifikohet gati gati si diçka që lëkundet nga mëkati i mohimit të Zotit deri tek veprimtaria subversive antikushtetuese. Që Shqipëria ka një të ardhme tek turizmi i diellit dhe i detit është këtu tek ne, një aksiomë gjerësisht e pranuar dhe për ta bërë atë më të palëkundur, ka një makineri të tërë propagande shtetërore dhe kolaboracionizmi opozitar që punon ditë e natë.
Pritat sporadike kaçake midis të djathtëve e “të majtëve” shqiptarë kur bënin adetin e sherrit mes tyre në ditë vape e përtese, ia arritën me lehtësi të krijojnë idenë qetësuese se sidoqoftë, të dyja palët s’janë tërësisht dakord dhe ne, mirë a keq, i kemi dy palë. Kjo divergjencë “e thellë” në sektorin zbavitës të turizmit me dy fjalë konsiston në faktin se teksa qeveritarët mburren se turizmi sivjet në Shqipëri shkoi vaj (ajo rima: më shumë vizitorë se banorë), opozitarët thjesht ankohen se qeveria ishte e paaftë ta bënte Shqipërinë një vend ku turizmi bën namin. Kështu, duke asistuar të gjithë në shpalljen e pandalshme të ideologjisë që e ka emëruar turizmin si shpëtimtarin ekonomik të vendit, sapo kemi hyrë në një edicion të ri iluzionesh.
Por brenda koncertit melodioz ku sot po festohet Shqipëria ekskursioniste e viteve ’10 të këtij shekulli, mjerisht fle klithma e mbytur e një instikti vrasës. Kulti i turizmit si një rekonkuistë ekonomike që do të sjellë begatinë, mban brenda vazhdimin e një seriali kriminalistik. Të investosh gjithë energjinë kombëtare drejt zhvillimit të një sektori si turizmi (një resurs që s’varet thuajse fare nga veprimtaria njerëzore, por kryesisht nga gjeografia dhe meteorologjia) si dhe ta venerosh atë si të ishte eksplorimi përfundimtar i rrugës sonë drejt së ardhmes, është më e pakta një atentat ndaj konstruksionit social të shqiptarëve të cilëve u ndalohet kështu përfundimisht të jenë seriozë.
Në një vend si yni ku aktiviteti i mirëfilltë prodhues është ende i pakrahasueshëm as me atë të ditëve më të zeza të epokës së diktaturës, duket sikur bëhet gjithçka për të na mbajtur larg nga e vërteta. E vërteta është se nuk mund të ketë një zhvillim real nëse nuk i rikthehemi seriozisht punës, veprimtarisë konkrete prodhuese, zhvillimit industrial, avancimit teknologjik dhe nxitjes së progresit të shëndoshë shoqëror. Për këtë s’ka kompromis. Gjithçka tjetër që s’ngjan me këtë, është thjesht një mashtrim.
Shqiptarët nuk do të mund të shërohen nga sëmundjet e tyre të vërteta kombëtare që janë varfëria, papunësia dhe prapambetja shoqërore, për sa kohë do të përqafojnë symbyllurazi lloj lloj palaçollëqesh të maskuara si metoda alternative shërimi. Këto metoda që premtonin të sillnin para të lehta tek shqiptarët kanë tashmë itinerarin e tyre të diskredituar që nis nga shock terapia deri aty nga vitet ’95, firmat rentiere deri më ’97, privatizimi i ndërmarrjeve të mëdha publike deri më 2005 apo anomalia tumorale e biznesit të ndërtimit deri më 2008.
Të gjitha këto “strategji të mëdha” vuanin nga e njëjta defiçencë: mospërfshirja brenda tyre e elementit bazë për zhvillimin e një ekonomie me themele gjenuine – prodhimit industrial. Në rastin më të keq, ato ofronin formula magjike drejt lumturisë e në rastin më të mirë, ishin thjesht veprimtari anormale ofrimi shërbimesh, duke u krijuar artificialisht treg produkteve të importuara a duke qarkulluar kapitale të një zot e di se ç’origjine. Për 20 vjet, të gjitha “lokomotivat” e zhvillimit të shqiptarëve, teksa zëvendësonin njëra tjetrën nga stacioni në stacion, karakterizoheshin nga krejt koleksioni i promovimit të dembelizmit, moskokëçarjes, pritjes nga të tjerët, ezaurimit të resurseve natyrore dhe abuzimit me to.
Fizionomia e individit të asociuar me këtë lloj zhvillimi është ajo e një krijese antisociale që ngjan shumë me portretin modern të turistit shëtitës. Ekzistenca e këtij lloj njeriu që reklamohet si model shoqëror mbështetet mbi të njëjtat principe si ato të kolonive të bakterieve: zhvendosu nga një vend në tjetrin, konsumo ç’të mundesh dhe ik. Përballë një bote që po bëhet përherë e më kompetitive, oferta jonë kombëtare e dirigjuar nga një klasë udhëheqëse që alternon vetveten në të dy kahjet e spektrit politik, është në pikën e saj më të ulët.
Duke mos u dhënë shqiptarëve qëllimisht mundësinë për t’iu rikthyer punës dhe prodhimit, duke i mbajtur të ndrydhura dhunshëm energjitë e tyre krijuese, ligjvënësit tanë thjesht sa i sigurojnë vetvetes dhe sojit të tyre një qeverisje pa andrallat e qëndresës së organizuar shoqërore që mund të vinte nga ekzistenca e një popullsie me aktivitet dinamik prodhues. Gjithashtu ata i garantojnë vetes një rreth të përhershëm militantësh nevojtarë që në kushtet e mungesës së alternativave të tjera për të ecur përpara, e varin ekzistencën tek shkëmbimi i përjetshëm i favoreve. Nëse ashtu si në vendet e tjera përreth edhe Shqipëria do të njihte një zhvillim normal të ekonomisë atëherë një nga elementët kryesorë lëvizës në shoqërinë tonë do të ishte një klasë e cila në këtë moment kur flasim është tërësisht e injoruar, e paralizuar, e dekurajuar dhe deri e përzënë nga ky vend. Kjo klasë ka emrin që sot përçmohet më shumë se kurrë në Shqipëri dhe është “punëtoria”, apo siç njihet sot në gjithë botën perëndimore “the working class”.
Punëtorët janë njerëz të ndaluar në këtë vend. Të rinjtë shqiptarë nxiten përmes një bigbrotheri të përditshëm kinematografiko-politik t’i investojnë jetët e tyre për t’u bërë të gjithë avokatë, mjekë, artistë, agjentë marketingu apo thjesht parazitë me lekët e babit. Me një fjalë gjithçka përveçse punëtorë. Shkollat e mesme profesionale janë fshirë pa nam e nishan nga faqja e dheut. Vegjetimi, vetëkënaqja e nënproduktet e tyre imediate: kriminaliteti juvenil, vagabondazhi, sfidimi i legalitetit, mbeten rrugëdalja e vetme e çlirimit të energjive për shumë njerëz.
Të jesh thjesht punëtor sot është një lloj turpi dhe ata që fundja janë punëtorë prodhues s’gjejnë asnjë mundësi jetese në këtë vend ndaj shërbejnë si numërorë plotësues për armatat e proletariatit perëndimor për t’u kthyer në atdhe vetëm pasi kanë harxhuar energjitë e rinisë dhe tashmë të konvertuar pas ca kursimesh në specien e parrezikshme të biznesmenit të vogël. Veprimtaritë kryesore fitimrurëse këtu – përveç të bashkëjetuarit me ndonjë deputete me konçensione në pajë - janë ato që gërryejnë dhe shesin pa përpunim pasuritë tona natyrore, ato që ofrojnë shërbime ndër më baziket, apo ato që operojnë në sektorin tregtar apo thjesht shitblerjes, dyqaneve, lokaleve e restoranteve, me një fjalë shpërndarës të të mirave që përpunimin industrial e kanë kaluar kryesisht jashtë vendit e që na shiten ne të gatshme.
Rëndësia politike e punëtorisë së gjymtuar që angazhohet në këto ndërmarrje është afër zeros dhe kësisoj edhe partitë politike që veprojnë sot tek ne, s’kanë as interesin më të vogël jo vetëm të mbrojtjes së të drejtave të kësaj shtrese, por as të dhënies së mundësisë që kjo shtresë të funksionojë normalisht. Sindikalizmi është një parodi e vazhdueshme, krahu i punës është në kufijtë e skllavërimit total dhe portreti i punëtorit shqiptar është sot i ngjashëm me atë të çifutit në Rajhun e Tretë: i nëpërkëmbur, i keqpaguar, i përjashtuar nga skemat e sigurimeve dhe i ridikulizuar deri në kufijtë e përndjekjes.
Partitë tona të djathta neoliberale duhen respektuar dhe përshëndetur në këtë rast, për shkak të sinqeritetit dhe çiltërsisë me të cilën duke ruajtur këtë status-quo po bëjnë thjesht detyrën e tyre si organizata politike që nuk e bazojnë hegjemoninë tek interesat e punëtorisë por tek ato të pronarëve dhe kapitalit. Ata që meritojnë të mbajnë damkën e turpit janë ata që guxojnë deri edhe të vetëquhen “të majtët” tek ne dhe që i tremben më shumë se kushdo punës nga frika se mos i quajnë parti e saj. Në mënyrën sesi këto deformacione monstruoze politike vazhdojnë të gjallojnë, të gjenerohen dhe përkundër asaj që ndodh me betonimin e vazhdueshëm solid të së djathtës, të shtohen e riprodhohen në formë mikrobi, ka një referencë të qartë tek ajo që ndodh në segmente të shoqërisë ku ky lloj parazitizmi kërpudhash është në ambientin e vet natyral. Sipas logjikës normale, këto lloj partish në mos do të duhej të mbështeteshin tek punëtoria, së paku duhej të luftonin për të krijuar pre-rekuizitat e rilindjes së kësaj shtrese tek ne. Duke mos e bërë këtë, ata jo vetëm sharrojnë pa pushim degët e pemëve mbi të cilat vënë të ndenjurat, por japin kontributin e tyre në degjenerimin e fizionomisë sociale të shqiptarëve sipas shëmbëlltyrës së degjenerimit të tyre të brendshëm e kështu qerthulli vazhdon rrotullimin e vet në mënyrë të pambarimtë ciklike.
Duke i dhënë një dorë kështu krijimit të një kombi konsumator, një kombi-virus, që po profilizohet pak nga pak si një komunitet njerëzish që ofron thjesht disa shërbime qejfi dhe ku nuk lulëzon asnjë lloj veprimtarie prodhuese përveç aksesorëve të asaj që nuk i tremben konkurrentët tanë: hoteleri, kamerierë, restorante dhe shkollim i përciptë.
Ja pse pas një sezoni “gala” pushimesh dhe kënaqësish turistike po asistojmë në celebrimin zyrtar të martesës së radhës mes shqiptarëve dhe kultit të ri të dembelizmit. Dhe ja pse është ndoshta momenti për ta ndalur më në fund këtë festë të shfrenuar marrëzie e për t’i rikthyer gjërat në vendin e vet natyral. Për t’ia zhveshur forcërisht Shqipërisë bikini-t e një lumturie iluzive, e për ta dërguar krejt lakuriq e të turpëruar si Gjermania një ditë pas lufte, drejt asaj nga ku do t’i vijë shpëtimi: punës.
(Gazeta "Shqip", 7 Shtator 2010)
Në këtë pikë, është mbase momenti për të hedhur një shikim vetëm paksa më kritik se zakonisht në marrdhënien e re midis shqiptarëve dhe asaj që përherë e më shumë po afishohet si “mrekullia turistike” e Shqipërisë – një thesar i ri, i sapozbuluar, një lloj çeku i bardhë çudibërës apo sënduk florinjsh që e hasim aksidentalisht në kopshtin ku e kishin groposur gjyshërit.
Ajo që ndodhi këtë verë në Shqipëri – dhe që zaten ka nisur tinëz dy a tri sezone më herët – është manifestimi i parë arrogant i një retorike me të cilën do të na ushqejnë deri sa të na e nxjerrin për hundësh për disa vite në vijim. Shqipëria sapo ka gjetur Kepin e saj të ri të Shpresës së Mirë, ky kep quhet turizëm dhe të gjitha busullat, velat, antenat, spirancat dhe anija e përbashkët ku lundrojmë të gjithë si popull e ka drejtuar tani për atje kursin e saj.
Ky është destinacioni ynë i ri i një mbrothtësie financiare që arrihet pa mundim, një ishull i lumtur ku ne jo vetëm mbrohemi nga stuhia në këto kohë krize globale, por ku i dalim përanash edhe atij gjestit të sikletshëm e të lodhshëm që quhet punë krahu. Një mënyrë fitimi që duket si e prerë për kokën tonë: pak ose aspak lodhje (ka punuar Zoti për t’i qëndisur plazhet tona të virgjëra) dhe shumë kënaqësi (mbetet që këto delikatesa thjesht t’i zhvirgjërojmë e ndërzejmë siç dimë ne, domethënë vendshe).
Krejt për arsye sinqeriteti, atdhedashurie pa kushte apo cektësie intelektuale, kësaj teorie po i qepen symbyllurazi – e përsëris, në mënyrë fare të sinqertë e naive – edhe shumë nga ata që përballë rrezikut të shndërrimit të turizmit në një fe tonën integraliste, do të duhej të përbënin avantgardën e një trupe kritike dhe të pamanipulueshme të intelektualëve të këtij vendi.
Të jesh sot në Shqipëri kundër zhvillimit të turizmit, a thjesht të mos këndosh me devocionin e duhur strofën tënde në korin e madh panshqiptar të lumturisë marinare, klasifikohet gati gati si diçka që lëkundet nga mëkati i mohimit të Zotit deri tek veprimtaria subversive antikushtetuese. Që Shqipëria ka një të ardhme tek turizmi i diellit dhe i detit është këtu tek ne, një aksiomë gjerësisht e pranuar dhe për ta bërë atë më të palëkundur, ka një makineri të tërë propagande shtetërore dhe kolaboracionizmi opozitar që punon ditë e natë.
Pritat sporadike kaçake midis të djathtëve e “të majtëve” shqiptarë kur bënin adetin e sherrit mes tyre në ditë vape e përtese, ia arritën me lehtësi të krijojnë idenë qetësuese se sidoqoftë, të dyja palët s’janë tërësisht dakord dhe ne, mirë a keq, i kemi dy palë. Kjo divergjencë “e thellë” në sektorin zbavitës të turizmit me dy fjalë konsiston në faktin se teksa qeveritarët mburren se turizmi sivjet në Shqipëri shkoi vaj (ajo rima: më shumë vizitorë se banorë), opozitarët thjesht ankohen se qeveria ishte e paaftë ta bënte Shqipërinë një vend ku turizmi bën namin. Kështu, duke asistuar të gjithë në shpalljen e pandalshme të ideologjisë që e ka emëruar turizmin si shpëtimtarin ekonomik të vendit, sapo kemi hyrë në një edicion të ri iluzionesh.
Por brenda koncertit melodioz ku sot po festohet Shqipëria ekskursioniste e viteve ’10 të këtij shekulli, mjerisht fle klithma e mbytur e një instikti vrasës. Kulti i turizmit si një rekonkuistë ekonomike që do të sjellë begatinë, mban brenda vazhdimin e një seriali kriminalistik. Të investosh gjithë energjinë kombëtare drejt zhvillimit të një sektori si turizmi (një resurs që s’varet thuajse fare nga veprimtaria njerëzore, por kryesisht nga gjeografia dhe meteorologjia) si dhe ta venerosh atë si të ishte eksplorimi përfundimtar i rrugës sonë drejt së ardhmes, është më e pakta një atentat ndaj konstruksionit social të shqiptarëve të cilëve u ndalohet kështu përfundimisht të jenë seriozë.
Në një vend si yni ku aktiviteti i mirëfilltë prodhues është ende i pakrahasueshëm as me atë të ditëve më të zeza të epokës së diktaturës, duket sikur bëhet gjithçka për të na mbajtur larg nga e vërteta. E vërteta është se nuk mund të ketë një zhvillim real nëse nuk i rikthehemi seriozisht punës, veprimtarisë konkrete prodhuese, zhvillimit industrial, avancimit teknologjik dhe nxitjes së progresit të shëndoshë shoqëror. Për këtë s’ka kompromis. Gjithçka tjetër që s’ngjan me këtë, është thjesht një mashtrim.
Shqiptarët nuk do të mund të shërohen nga sëmundjet e tyre të vërteta kombëtare që janë varfëria, papunësia dhe prapambetja shoqërore, për sa kohë do të përqafojnë symbyllurazi lloj lloj palaçollëqesh të maskuara si metoda alternative shërimi. Këto metoda që premtonin të sillnin para të lehta tek shqiptarët kanë tashmë itinerarin e tyre të diskredituar që nis nga shock terapia deri aty nga vitet ’95, firmat rentiere deri më ’97, privatizimi i ndërmarrjeve të mëdha publike deri më 2005 apo anomalia tumorale e biznesit të ndërtimit deri më 2008.
Të gjitha këto “strategji të mëdha” vuanin nga e njëjta defiçencë: mospërfshirja brenda tyre e elementit bazë për zhvillimin e një ekonomie me themele gjenuine – prodhimit industrial. Në rastin më të keq, ato ofronin formula magjike drejt lumturisë e në rastin më të mirë, ishin thjesht veprimtari anormale ofrimi shërbimesh, duke u krijuar artificialisht treg produkteve të importuara a duke qarkulluar kapitale të një zot e di se ç’origjine. Për 20 vjet, të gjitha “lokomotivat” e zhvillimit të shqiptarëve, teksa zëvendësonin njëra tjetrën nga stacioni në stacion, karakterizoheshin nga krejt koleksioni i promovimit të dembelizmit, moskokëçarjes, pritjes nga të tjerët, ezaurimit të resurseve natyrore dhe abuzimit me to.
Fizionomia e individit të asociuar me këtë lloj zhvillimi është ajo e një krijese antisociale që ngjan shumë me portretin modern të turistit shëtitës. Ekzistenca e këtij lloj njeriu që reklamohet si model shoqëror mbështetet mbi të njëjtat principe si ato të kolonive të bakterieve: zhvendosu nga një vend në tjetrin, konsumo ç’të mundesh dhe ik. Përballë një bote që po bëhet përherë e më kompetitive, oferta jonë kombëtare e dirigjuar nga një klasë udhëheqëse që alternon vetveten në të dy kahjet e spektrit politik, është në pikën e saj më të ulët.
Duke mos u dhënë shqiptarëve qëllimisht mundësinë për t’iu rikthyer punës dhe prodhimit, duke i mbajtur të ndrydhura dhunshëm energjitë e tyre krijuese, ligjvënësit tanë thjesht sa i sigurojnë vetvetes dhe sojit të tyre një qeverisje pa andrallat e qëndresës së organizuar shoqërore që mund të vinte nga ekzistenca e një popullsie me aktivitet dinamik prodhues. Gjithashtu ata i garantojnë vetes një rreth të përhershëm militantësh nevojtarë që në kushtet e mungesës së alternativave të tjera për të ecur përpara, e varin ekzistencën tek shkëmbimi i përjetshëm i favoreve. Nëse ashtu si në vendet e tjera përreth edhe Shqipëria do të njihte një zhvillim normal të ekonomisë atëherë një nga elementët kryesorë lëvizës në shoqërinë tonë do të ishte një klasë e cila në këtë moment kur flasim është tërësisht e injoruar, e paralizuar, e dekurajuar dhe deri e përzënë nga ky vend. Kjo klasë ka emrin që sot përçmohet më shumë se kurrë në Shqipëri dhe është “punëtoria”, apo siç njihet sot në gjithë botën perëndimore “the working class”.
Punëtorët janë njerëz të ndaluar në këtë vend. Të rinjtë shqiptarë nxiten përmes një bigbrotheri të përditshëm kinematografiko-politik t’i investojnë jetët e tyre për t’u bërë të gjithë avokatë, mjekë, artistë, agjentë marketingu apo thjesht parazitë me lekët e babit. Me një fjalë gjithçka përveçse punëtorë. Shkollat e mesme profesionale janë fshirë pa nam e nishan nga faqja e dheut. Vegjetimi, vetëkënaqja e nënproduktet e tyre imediate: kriminaliteti juvenil, vagabondazhi, sfidimi i legalitetit, mbeten rrugëdalja e vetme e çlirimit të energjive për shumë njerëz.
Të jesh thjesht punëtor sot është një lloj turpi dhe ata që fundja janë punëtorë prodhues s’gjejnë asnjë mundësi jetese në këtë vend ndaj shërbejnë si numërorë plotësues për armatat e proletariatit perëndimor për t’u kthyer në atdhe vetëm pasi kanë harxhuar energjitë e rinisë dhe tashmë të konvertuar pas ca kursimesh në specien e parrezikshme të biznesmenit të vogël. Veprimtaritë kryesore fitimrurëse këtu – përveç të bashkëjetuarit me ndonjë deputete me konçensione në pajë - janë ato që gërryejnë dhe shesin pa përpunim pasuritë tona natyrore, ato që ofrojnë shërbime ndër më baziket, apo ato që operojnë në sektorin tregtar apo thjesht shitblerjes, dyqaneve, lokaleve e restoranteve, me një fjalë shpërndarës të të mirave që përpunimin industrial e kanë kaluar kryesisht jashtë vendit e që na shiten ne të gatshme.
Rëndësia politike e punëtorisë së gjymtuar që angazhohet në këto ndërmarrje është afër zeros dhe kësisoj edhe partitë politike që veprojnë sot tek ne, s’kanë as interesin më të vogël jo vetëm të mbrojtjes së të drejtave të kësaj shtrese, por as të dhënies së mundësisë që kjo shtresë të funksionojë normalisht. Sindikalizmi është një parodi e vazhdueshme, krahu i punës është në kufijtë e skllavërimit total dhe portreti i punëtorit shqiptar është sot i ngjashëm me atë të çifutit në Rajhun e Tretë: i nëpërkëmbur, i keqpaguar, i përjashtuar nga skemat e sigurimeve dhe i ridikulizuar deri në kufijtë e përndjekjes.
Partitë tona të djathta neoliberale duhen respektuar dhe përshëndetur në këtë rast, për shkak të sinqeritetit dhe çiltërsisë me të cilën duke ruajtur këtë status-quo po bëjnë thjesht detyrën e tyre si organizata politike që nuk e bazojnë hegjemoninë tek interesat e punëtorisë por tek ato të pronarëve dhe kapitalit. Ata që meritojnë të mbajnë damkën e turpit janë ata që guxojnë deri edhe të vetëquhen “të majtët” tek ne dhe që i tremben më shumë se kushdo punës nga frika se mos i quajnë parti e saj. Në mënyrën sesi këto deformacione monstruoze politike vazhdojnë të gjallojnë, të gjenerohen dhe përkundër asaj që ndodh me betonimin e vazhdueshëm solid të së djathtës, të shtohen e riprodhohen në formë mikrobi, ka një referencë të qartë tek ajo që ndodh në segmente të shoqërisë ku ky lloj parazitizmi kërpudhash është në ambientin e vet natyral. Sipas logjikës normale, këto lloj partish në mos do të duhej të mbështeteshin tek punëtoria, së paku duhej të luftonin për të krijuar pre-rekuizitat e rilindjes së kësaj shtrese tek ne. Duke mos e bërë këtë, ata jo vetëm sharrojnë pa pushim degët e pemëve mbi të cilat vënë të ndenjurat, por japin kontributin e tyre në degjenerimin e fizionomisë sociale të shqiptarëve sipas shëmbëlltyrës së degjenerimit të tyre të brendshëm e kështu qerthulli vazhdon rrotullimin e vet në mënyrë të pambarimtë ciklike.
Duke i dhënë një dorë kështu krijimit të një kombi konsumator, një kombi-virus, që po profilizohet pak nga pak si një komunitet njerëzish që ofron thjesht disa shërbime qejfi dhe ku nuk lulëzon asnjë lloj veprimtarie prodhuese përveç aksesorëve të asaj që nuk i tremben konkurrentët tanë: hoteleri, kamerierë, restorante dhe shkollim i përciptë.
Ja pse pas një sezoni “gala” pushimesh dhe kënaqësish turistike po asistojmë në celebrimin zyrtar të martesës së radhës mes shqiptarëve dhe kultit të ri të dembelizmit. Dhe ja pse është ndoshta momenti për ta ndalur më në fund këtë festë të shfrenuar marrëzie e për t’i rikthyer gjërat në vendin e vet natyral. Për t’ia zhveshur forcërisht Shqipërisë bikini-t e një lumturie iluzive, e për ta dërguar krejt lakuriq e të turpëruar si Gjermania një ditë pas lufte, drejt asaj nga ku do t’i vijë shpëtimi: punës.
(Gazeta "Shqip", 7 Shtator 2010)
Ky nuk është një shkrim për grevën
Mënyra më praktike për t’u shfrytëzuar që mund t’i sajojë vetes në këto ditë greve një njeri me mend në kokë dhe laps në dorë, do të ishte: t’i shtojë ndonjë çikë emocion, tension e zhurmë nga e vetja asaj resë së dendur të propagandistëve që zhurmojnë rreth grevës. Për këtë arsye, ky nuk është një shkrim për perimetrin e brendshëm të çadrës së urisë, por për perimetrin e asaj çka ndodh jashtë saj. Ky nuk është një shkrim për ato që Rama thotë në patetizmin e përditshëm të kopjuar nga uebsajti online i rrjetit underground Fronti i Rezistencës Sociale, por për ato që Rama nuk thotë rreth mënyrës sesi shkojnë punët brenda partisë së tij. Ky nuk është një shkrim për t’u rreshtuar me listat e intelektualëve, gazetarëve dhe velinave të secilës palë, por për t’u rreshtuar me listat e bukës dhe të papunëve që do të vazhdojnë të jenë po aq të uritur dhe të papunë edhe pasi Rama t’i ketë identifikuar me emër dhe mbiemër komisionerët e tij që blenë bukë për fëmijët kur shitën me para votat ngaqë deri as tek ata nuk ndizte frymëzim të mjaftueshëm kryetari socialist.
Si unë, ka shumë të tjerë që dëshirojnë ta shohin me ftohtësi neutrale gjithë skenografinë ku duan të na vendosin me detyrim si figurantë pasionantë. Disa nuk mund të rrinë pa folur ngaqë kanë frikë se mos u shpëton momenti historik për të pasur siç thotë Andy Warhol “15 minutëshin e vet të famës”. Disa të tjerë druajnë se mos duke mos folur do i damkosin direkt si mercenarë të krahut tjetër. Ka disa madje, që janë të detyruar të flasin me entuziazëm për aktivitetin e fundit politik të PS-së, pasi nëse nuk e bëjnë, mediat ku paguhen mund t’i flakin ata në rrugë, pikë për pikë siç ndodh në disa media a zyra pune të kontrolluara nga partia në pushtet.
Por ka një të vërtetë të shndritshme brenda shpalljes së mërzitshme të kësaj që le ta quajmë grevë rreshtimi, apo refuzim për të kënduar në kor. Braktisja që po i bëjnë të ngrënit të gjithë anëtarët e Partisë Socialiste dhe aleatët njëri pas tjetrit (për shkak se janë të zemëruar që s’po u del e tyrja në një mosmarrëveshje me një parti tjetër) është një çështje që nuk u takon njerëzve të thjeshtë. Ai është një sherr i brendshëm midis dy organizatave politike, kësaj specieje të huaj e gati gati aliene për sytë e shqiptarit të zakonshëm. Një problem personal brenda llojit të tyre armiqësor ndaj qytetarit. Problem i cili po u imponohet njerëzve të tjerë të këtij vendi me një arrogancë dhe një metodikë propagandistike që i ka të gjitha shenjat dalluese të një diktature informative. Ai është një hall i tyri që ata kërkojnë me çdo mënyrë që ta bëjnë edhe tonin dhe që pikërisht për shkak të grykësisë dhe euforisë fëminore me të cilën po serviret në marrdhëniet me publikun, po shkon drejt një çngjyrosjeje të shpejtë e të garantuar.
Nuk bëj pjesë tek cinikët që dyshojnë deri mbi faktin nëse 200 anëtarë të flaktë të një partie mund të mbajnë dy javë ramazan politik apo jo. Kjo, jo sepse më mungon skepticizmi i nevojshëm për ta bërë këtë, por sepse kjo është një çështje që sinqerisht nuk më intereson aspak, pasi lufta e militantëve partiakë (e për më tepër, e këtyre lloj militantëve të këtij lloji partish) nuk është lufta ime. Nuk më intereson fare nëse ata që u kushton ora e dorës sa gjithë të ardhurat vjetore të një pjesëmarrësi në protestat e tyre, po i bojkotojnë vërtet vaktet apo thjesht po marrin pjesë në ndonjë variant glamour të Big Brother Albania si banorë të çadrës më të famshme në Shqipëri, ku vëllai i gjatë “is watching you”, ku për ta bërë sa më televiziv dhe sa më intrigues spektaklin, ka romanca, lule, lotë, debate, surpriza dhe vizitorë brenda shtëpisë, ku ka sfidë të javës dhe nominime për ata që duhet apo s’duhet ta lënë menjëherë lojën.
Me një fjalë, asgjë kundër motiveve të grevës dhe asaj nëse pjesëmarrësit në të i quajnë këto motive të drejta apo jo. Kushdo ka të drejtë të shprehë protestën e tij në mënyrën e tij dhe ta quajë të drejtë kauzën që mbron. Kur deri për ballistët ka një farë indulgjence ngaqë besonin se lufta e tyre ishte e drejtë, imagjino më pastaj për ata që deri edhe hapjen e kutisë së Erion Velisë e binjakëzojnë direkt me antifashizmin e partizanëve ashtu siç Berisha lidhte përkrenaren e Skënderbeut me samitin e Bukureshtit.
Por ajo që nga ana e organizatorëve të këtij aktiviteti partiak përbën një shkelje flagrante të dinjitetit të njerëzve dhe lirisë së tyre për të mos iu nënshtruar propagandës politike është dhuna me të cilën armatura e kësaj greve po i mvishet problematikës që i intereson realisht qytetarit shqiptar. Është këmbëngulja moskokëçarëse me të cilën pakënaqësitë teknike të një subjekti politik ndër dhjetëra të tillë që popullojnë konstelacionin e organizatave tona politike po i ngarkohen si një tjegull shtesë çatisë së telasheve që edhe pa telashin e socialistëve, njerëzit e kanë vetvetiu mbi supe. Kjo mbivendosje është pak ta quash prepotente. Deri edhe lajmin e qindra të helmuarve në Ballsh (ku s’u mor vesh se pse s’pati kamera), apo të aktit kriminal pa dëshmitarë mediatikë në gjimnazin e Elbasanit, shumë media e pozicionuan poshtë në hitparade-n e tyre të lajmeve të ditës, pasi ndodheshin nën artilerinë propagandistike të grevës. Këto ngjarje vërtet shokuese ishin në momentin e parë shumë mbrapa në listën e lajmeve kryesore, pasi vendin kryesor e zunë mimikat kinematografike të Ramës apo efektet speciale të ambulancave që transportojnë grevistë partiakë në gjendje të rëndë drejt spitalit, si përherë nën histerinë e kamerave, mikrofonëve dhe komentatorëve. Në fjalimin e tij të radhës, Edi Rama ua atashoi me një lehtësi ofenduese edhe këto dy situata tragjike që ranë mbi kurrizin e njerëzve që s’ishin në grevën e tij –arsyes së ndërmarrjes së grevës së tij. Kjo vetëshpallje prej Mesie është jo vetëm e pa kërkuar nga askush, por mbi të gjitha e pamerituar dhe të paktën për këto dy plagë të freskëta që ende kullojnë gjak nga trupi i popullit të thjeshtë, lideri i asaj partie që synon të vijë në pushtet duhet të kërkojë falje që deshi t’i përdorë për të ndezur ndonjë emocion më shumë në sheshin e protestës së tij të radhës.
Sikurse Fatos Lubonja vëren në një shkrim të tijin rreth simbolikës së grevës, kur organizatorët e grevës bllokojnë bulevardin me çadra e podiume, apo kur bëjnë kaps me militantë që ulen këmbëkryq rrugët që çojnë në punët tona jo-politike secilin prej nesh, ata as që e vënë ujin në zjarr për atë se çfarë u ndodh jetëve të thjeshta e të zakonshme të njerëzve që nuk i përqafojnë qëllimet e tyre politike. Ata kanë vendosur se, ajo çka është shqetësim për ta, me domosdo quhet shqetësim edhe për ne të tjerët dhe s’marrin mundimin as të pyesin nëse kjo është e vërtetë apo jo. Ata thjesht superpozojnë gjullurdinë e tyre të zhurmshme mbi gumëzhimën e problemeve të përditshme brenda kokës së çdo shqiptari duke shpresuar të krijojnë aty harmoninë e tyre përmes kaosit. Ky lloj eksperimenti kryhet në mënyrë agresive, arrogante e fyese dhe është një shenjë e qartë se sa i ha meraku këta aparatçikë partiakë për problemet reale të njerëzve.
Kjo po i shndërron ata që betohen se po luftojnë për një Shqipëri më të mirë në emër të ne të gjithëve, në shëmbëlltyra ekzakte të një tjetër subjekti politik - atij që sot ka pushtetin tek ne, e që kritikohet se i mungon deri modestia më bazike për të mos i trazuar në mosangazhimin e tyre ata që mendojnë ndryshe. Edi Rama dhe Sali Berisha, tashmë janë bërë si dy shishe vere që po t’i degustosh me sy mbyllur pa ua parë etiketën, i ngatërron me njëra tjetrën. Nuk ka ndonjë dallim të madh midis Ramës që fare i paautorizuar nga ne, qytetarët e këtij vendi, shpall se s’do hajë bukë për hatër të interesave që ai supozon se janë tonat dhe Berishës që shkon më larg dhe vendos që jo vetëm të bëjë gjëra në emrin tonë por edhe të përcaktojë si jemi ne. Jo më larg se tri ditë më parë mund të shihje vetëkënaqësinë e djallëzuar të kryeministrit që për të justifikuar anti-mitingjet e kurdisura nën rrogoz nga ai vetë, sapo kishte marrë vendimin që “shqiptarët janë populli më politik” në gjithë Evropën a rrezik në mbarë botën.
E parë në një kontekst më të distancuar, e gjithë kjo që po ndodh është pjesë e një anomalie të madhe. Pjesë e një deformimi që i ka themelet të hedhura vite më parë dhe rrënjët të zhytura në një kulturë të egër western e cila ushqehet nga sistemi ku jetojmë. Një sistem që nxit pakënaqësinë e gjithsecilit me atë që i ka rënë për pjesë. Në sajë të kësaj anomalie, në këtë vend askush nuk bën punën për të cilën është destinuar duke u munduar madje që ta bëjë mirë atë, por beson se ekziston një plan i madh hyjnor komplet i personalizuar për të. Në sajë të kësaj anomalie që mitizon macho-t dhe të fortët, kemi që nga 1996-a e tëhu, që vetëm për të mos pranuar damkën kompleksive të humbësit, vendi futet në kriza ciklike nga liderët partiakë që dështojnë në zgjedhje. Dhe prej këtu buron edhe panorama trishtuese që shohim sot para syve në këtë Shqipëri përherë nervoze, ku doktori mendon se është gaztor, piktori kujton se është pastor, biznesmeni pretendon se është martir, çuni i mamit vendos të jetë Che Guevar-ë dhe gazetari beson se është ushtar.
(Gazeta "Shqip", 13 maj 2010)
Si unë, ka shumë të tjerë që dëshirojnë ta shohin me ftohtësi neutrale gjithë skenografinë ku duan të na vendosin me detyrim si figurantë pasionantë. Disa nuk mund të rrinë pa folur ngaqë kanë frikë se mos u shpëton momenti historik për të pasur siç thotë Andy Warhol “15 minutëshin e vet të famës”. Disa të tjerë druajnë se mos duke mos folur do i damkosin direkt si mercenarë të krahut tjetër. Ka disa madje, që janë të detyruar të flasin me entuziazëm për aktivitetin e fundit politik të PS-së, pasi nëse nuk e bëjnë, mediat ku paguhen mund t’i flakin ata në rrugë, pikë për pikë siç ndodh në disa media a zyra pune të kontrolluara nga partia në pushtet.
Por ka një të vërtetë të shndritshme brenda shpalljes së mërzitshme të kësaj që le ta quajmë grevë rreshtimi, apo refuzim për të kënduar në kor. Braktisja që po i bëjnë të ngrënit të gjithë anëtarët e Partisë Socialiste dhe aleatët njëri pas tjetrit (për shkak se janë të zemëruar që s’po u del e tyrja në një mosmarrëveshje me një parti tjetër) është një çështje që nuk u takon njerëzve të thjeshtë. Ai është një sherr i brendshëm midis dy organizatave politike, kësaj specieje të huaj e gati gati aliene për sytë e shqiptarit të zakonshëm. Një problem personal brenda llojit të tyre armiqësor ndaj qytetarit. Problem i cili po u imponohet njerëzve të tjerë të këtij vendi me një arrogancë dhe një metodikë propagandistike që i ka të gjitha shenjat dalluese të një diktature informative. Ai është një hall i tyri që ata kërkojnë me çdo mënyrë që ta bëjnë edhe tonin dhe që pikërisht për shkak të grykësisë dhe euforisë fëminore me të cilën po serviret në marrdhëniet me publikun, po shkon drejt një çngjyrosjeje të shpejtë e të garantuar.
Nuk bëj pjesë tek cinikët që dyshojnë deri mbi faktin nëse 200 anëtarë të flaktë të një partie mund të mbajnë dy javë ramazan politik apo jo. Kjo, jo sepse më mungon skepticizmi i nevojshëm për ta bërë këtë, por sepse kjo është një çështje që sinqerisht nuk më intereson aspak, pasi lufta e militantëve partiakë (e për më tepër, e këtyre lloj militantëve të këtij lloji partish) nuk është lufta ime. Nuk më intereson fare nëse ata që u kushton ora e dorës sa gjithë të ardhurat vjetore të një pjesëmarrësi në protestat e tyre, po i bojkotojnë vërtet vaktet apo thjesht po marrin pjesë në ndonjë variant glamour të Big Brother Albania si banorë të çadrës më të famshme në Shqipëri, ku vëllai i gjatë “is watching you”, ku për ta bërë sa më televiziv dhe sa më intrigues spektaklin, ka romanca, lule, lotë, debate, surpriza dhe vizitorë brenda shtëpisë, ku ka sfidë të javës dhe nominime për ata që duhet apo s’duhet ta lënë menjëherë lojën.
Me një fjalë, asgjë kundër motiveve të grevës dhe asaj nëse pjesëmarrësit në të i quajnë këto motive të drejta apo jo. Kushdo ka të drejtë të shprehë protestën e tij në mënyrën e tij dhe ta quajë të drejtë kauzën që mbron. Kur deri për ballistët ka një farë indulgjence ngaqë besonin se lufta e tyre ishte e drejtë, imagjino më pastaj për ata që deri edhe hapjen e kutisë së Erion Velisë e binjakëzojnë direkt me antifashizmin e partizanëve ashtu siç Berisha lidhte përkrenaren e Skënderbeut me samitin e Bukureshtit.
Por ajo që nga ana e organizatorëve të këtij aktiviteti partiak përbën një shkelje flagrante të dinjitetit të njerëzve dhe lirisë së tyre për të mos iu nënshtruar propagandës politike është dhuna me të cilën armatura e kësaj greve po i mvishet problematikës që i intereson realisht qytetarit shqiptar. Është këmbëngulja moskokëçarëse me të cilën pakënaqësitë teknike të një subjekti politik ndër dhjetëra të tillë që popullojnë konstelacionin e organizatave tona politike po i ngarkohen si një tjegull shtesë çatisë së telasheve që edhe pa telashin e socialistëve, njerëzit e kanë vetvetiu mbi supe. Kjo mbivendosje është pak ta quash prepotente. Deri edhe lajmin e qindra të helmuarve në Ballsh (ku s’u mor vesh se pse s’pati kamera), apo të aktit kriminal pa dëshmitarë mediatikë në gjimnazin e Elbasanit, shumë media e pozicionuan poshtë në hitparade-n e tyre të lajmeve të ditës, pasi ndodheshin nën artilerinë propagandistike të grevës. Këto ngjarje vërtet shokuese ishin në momentin e parë shumë mbrapa në listën e lajmeve kryesore, pasi vendin kryesor e zunë mimikat kinematografike të Ramës apo efektet speciale të ambulancave që transportojnë grevistë partiakë në gjendje të rëndë drejt spitalit, si përherë nën histerinë e kamerave, mikrofonëve dhe komentatorëve. Në fjalimin e tij të radhës, Edi Rama ua atashoi me një lehtësi ofenduese edhe këto dy situata tragjike që ranë mbi kurrizin e njerëzve që s’ishin në grevën e tij –arsyes së ndërmarrjes së grevës së tij. Kjo vetëshpallje prej Mesie është jo vetëm e pa kërkuar nga askush, por mbi të gjitha e pamerituar dhe të paktën për këto dy plagë të freskëta që ende kullojnë gjak nga trupi i popullit të thjeshtë, lideri i asaj partie që synon të vijë në pushtet duhet të kërkojë falje që deshi t’i përdorë për të ndezur ndonjë emocion më shumë në sheshin e protestës së tij të radhës.
Sikurse Fatos Lubonja vëren në një shkrim të tijin rreth simbolikës së grevës, kur organizatorët e grevës bllokojnë bulevardin me çadra e podiume, apo kur bëjnë kaps me militantë që ulen këmbëkryq rrugët që çojnë në punët tona jo-politike secilin prej nesh, ata as që e vënë ujin në zjarr për atë se çfarë u ndodh jetëve të thjeshta e të zakonshme të njerëzve që nuk i përqafojnë qëllimet e tyre politike. Ata kanë vendosur se, ajo çka është shqetësim për ta, me domosdo quhet shqetësim edhe për ne të tjerët dhe s’marrin mundimin as të pyesin nëse kjo është e vërtetë apo jo. Ata thjesht superpozojnë gjullurdinë e tyre të zhurmshme mbi gumëzhimën e problemeve të përditshme brenda kokës së çdo shqiptari duke shpresuar të krijojnë aty harmoninë e tyre përmes kaosit. Ky lloj eksperimenti kryhet në mënyrë agresive, arrogante e fyese dhe është një shenjë e qartë se sa i ha meraku këta aparatçikë partiakë për problemet reale të njerëzve.
Kjo po i shndërron ata që betohen se po luftojnë për një Shqipëri më të mirë në emër të ne të gjithëve, në shëmbëlltyra ekzakte të një tjetër subjekti politik - atij që sot ka pushtetin tek ne, e që kritikohet se i mungon deri modestia më bazike për të mos i trazuar në mosangazhimin e tyre ata që mendojnë ndryshe. Edi Rama dhe Sali Berisha, tashmë janë bërë si dy shishe vere që po t’i degustosh me sy mbyllur pa ua parë etiketën, i ngatërron me njëra tjetrën. Nuk ka ndonjë dallim të madh midis Ramës që fare i paautorizuar nga ne, qytetarët e këtij vendi, shpall se s’do hajë bukë për hatër të interesave që ai supozon se janë tonat dhe Berishës që shkon më larg dhe vendos që jo vetëm të bëjë gjëra në emrin tonë por edhe të përcaktojë si jemi ne. Jo më larg se tri ditë më parë mund të shihje vetëkënaqësinë e djallëzuar të kryeministrit që për të justifikuar anti-mitingjet e kurdisura nën rrogoz nga ai vetë, sapo kishte marrë vendimin që “shqiptarët janë populli më politik” në gjithë Evropën a rrezik në mbarë botën.
E parë në një kontekst më të distancuar, e gjithë kjo që po ndodh është pjesë e një anomalie të madhe. Pjesë e një deformimi që i ka themelet të hedhura vite më parë dhe rrënjët të zhytura në një kulturë të egër western e cila ushqehet nga sistemi ku jetojmë. Një sistem që nxit pakënaqësinë e gjithsecilit me atë që i ka rënë për pjesë. Në sajë të kësaj anomalie, në këtë vend askush nuk bën punën për të cilën është destinuar duke u munduar madje që ta bëjë mirë atë, por beson se ekziston një plan i madh hyjnor komplet i personalizuar për të. Në sajë të kësaj anomalie që mitizon macho-t dhe të fortët, kemi që nga 1996-a e tëhu, që vetëm për të mos pranuar damkën kompleksive të humbësit, vendi futet në kriza ciklike nga liderët partiakë që dështojnë në zgjedhje. Dhe prej këtu buron edhe panorama trishtuese që shohim sot para syve në këtë Shqipëri përherë nervoze, ku doktori mendon se është gaztor, piktori kujton se është pastor, biznesmeni pretendon se është martir, çuni i mamit vendos të jetë Che Guevar-ë dhe gazetari beson se është ushtar.
(Gazeta "Shqip", 13 maj 2010)
Rivali i Maqos
Në një skeç piktoresk të viteve ‘80, një mysafir nga qyteti u kishte deklaruar mikpritësve të tij në fshat se vizitës së tij të stërzgjatur dhe të lodhshme do t‘i vinte fundi vetëm pasi ata t‘ia kishin gatuar të gjitha pulat e ekonomisë së tyre të vogël shtëpiake. Në mëngjesin e shumëpritur të lamtumirës, kënga e një gjeli që shërbente me sa dukej si sahat me zile, lajmëron se erdhi ora 4, koha kur nisej edhe treni. Me të dëgjuar gjelin, i prekur si të kishte bërë një zbulim tepër indinjues, mysafiri u thotë të zotëve të shtëpisë se prapë nuk ka ndërmend të ikë nëse nuk ia therin edhe zhurmuesin e fundit me pupla të oborrit dhe me këto fjalë, kthehet në krahun tjetër dhe vazhdon gjumin e ndërprerë.
Tej komikes, historia e shkurtër ka edhe disa detaje të ngjyrosura që rrëfejnë sikletin e familjarëve përballë këtij mysafiri të papërgjegjshëm. Hallin e tyre në gjetjen e një mënyre delikate për t‘i kumtuar atij se e tepëroi. Një koleksion pengesash të mirëkuptueshme, rregullat e mikpritjes shtuar me ato të mirësjelljes, bezdia e turpit, njëfarë hipokrizie e kompleksuar për të mos publikuar vështirësitë e jetës familjare që në sytë e mikut duhej të afishohej me gjithë begatinë e një vitrine të certifikuar nga pseudosocializmi i sistemit. Të gjitha këto së bashku po e zgjasnin deri në agoni zgjidhjen e dilemës se çfarë është më e turpshme, kryerja e një gjesti të padenjë apo ankesa për të.
Nëse shoqërohesh këto ditë me socialistin e thjeshtë që luftën e "të mëdhenjve" po e sheh nga televizori, s‘ka sesi mos të të kujtohet ky skeç i gjelit dhe mysafirit. Ti mund të dëgjosh këto ditë perceptime nga më prekëset, të cilat madje përshkohen deri edhe nga një humor i zi i tipit: "Rama do të luftojë për kreun e PS-së deri në socialistin e fundit". Sikundër aktorëve të filmave apo të humorit që shpesh u mbetet stampa e përjetshme e emrit të një personazhi të suksesshëm që ata e luajtën me zell vetëmohues (kujto kunatin e shokut Xhemal), edhe Rama s‘po pyet më nëse tani e tutje në një Parti Socialiste ku konkurrenca e ndershme është vetëm një kujtim, ai do të mbahet mend si "rivali i Maqo Lakrorit".
E gjithë kjo, sepse shfaqja e Kongresit të fundit socialist ku "kënga" paralajmëruese e Blushit i ngjau mjerisht asaj të gjelit që i prishte gjumin turistit nga qyteti, gjeti kundërparrullën e saj të menjëhershme tek retorika e mysafirit Rama. "Kam një mision", ishte refreni justifikues i Ramës dhe për hir të këtij misioni misterioz, u dha edhe mandata se vizita e tij në shtëpinë socialiste është ende larg fundit. Kjo vizitë s‘do të mbarojë me sa duket, pa u asgjësuar edhe zëri i fundit i demokracisë, edhe sinjali më i zbehtë i alarmit, edhe siguresa finale para rrëshqitjes në terrin e autokracisë. Por kjo vizitë ka nga ana tjetër problemin se duhet të ngjajë si e merituar, dhe në televizor s‘do të dukej bukur sikur meritori i saj te mos dilte nga ndonjë biçim gare, nga ndonjë përpjekje titanësh, nga ndonjë konkurrencë epike.
Ndaj profesor Maqoja duhet të gatitet për ditë të lavdishme. Duhet të jetë gati teksa do ta citojnë si një klasik marksizmi këto ditë, do ta ngrenë në qiell dhe do t‘i hapin faqe të tëra gazetash ku ai të shtjellojë pikëpamjet e veta dhe papajtueshmërinë me rivalin e tij. Profesor Maqoja është kësisoj heroi i ditës - një Macho zemërmirë, gjigand i madh naiv, i zgjedhuri për t‘u lejuar të rivalizojë kryetarin, pasi përmes këtij karshillëku, ai e njeh dhe e certifikon atë si Zot. Problemi i vetëm i tij është se në oborrin e madh të socialistëve ku ka rënë mysafiri që s‘ikën pa ngrënë gjithë shpezët, ai s‘është dot një gjel.
Ka një arsye të fortë pse Edi Rama dhe njerëzit e tij bezdisen nga kënga e vërtetë e gjelit. Kjo këngë i kujton Edi Ramës dhe ekipit të tij të menaxherëve që bujtën brenda Partisë Socialiste me qëllimin për ta shndërruar atë në një ndërmarrje apolitike, se ata i harxhuan ditët që kishin në dispozicion dhe qyl-pilafi i këtij ansambli mysafirësh brenda së majtës tani s‘mban më ujë. Një kongres edhe mund të manipulohet me metoda marketingu dhe me retorikë të kopjuar nga "Social-Democratic Party of USA", por kjo lojë prestigjiatorësh nuk e eliminon dot të vërtetën e pashmangshme se një tren pret për t‘i dërguar ata andej nga erdhën dhe për ta rikthyer një realitet të shtrembëruar dhe abuzuar, në formën e tij të mëparshme.
Manipulimi i rëndë i imazhit dhe perceptimit mund të aplikohet edhe mbi një mbledhje partie të zhvilluar me dyer të mbyllura - për turpin e atyre që edhe nëse s‘po mundohen të fshehin një krim, nuk po denjojnë më as të provojnë "ndershmërinë" e tyre. Por pavarësisht këtij zelli të paepur për të shtrembëruar të vërtetën, ka një dimension të kësaj të vërtete të cilën s‘ka censurë, kor servilësh të kurdisur, grusht bolshevikësh që dërrmon pakicën menshevike, apo patetizëm teatral, që mund ta errësojë.
Populli i majtë i Shqipërisë tha më 28 qershor se ata që kanë pengmarrë përfaqësimin e tij, nuk e meritojnë këtë besim. Se ky vend i gjunjëzuar nga dramat e qeverisjes së djathtë, ky popull që nuk ka punë, që i merren paratë e nuk i jepen shërbimet, ky popull që në mes të Europës më 2009, deri deri ka uri, nuk fitohet me një dorë slloganesh freestyle të tipit: një, dy, tre - kërceni bashkë me ne. Ky popull e bëri përfundimisht të qartë se nuk e mashtrojnë efektet speciale televizive dhe se retorika e huazuar nga uebsajtet e seksioneve te PD-së amerikane të Obamës apo shndërrimi i fushatës nga podium debati në skenë festive shumëngjyrëshe, janë të pamjaftueshme për t‘i bërë ata të besojnë një brendi bosh.
Edi Rama është mysafir tek PS, tek kjo pasuri për të cilën ai dhe një grusht njerëzish flasin si ta kishin pronë familjare (shikoni sa shpesh i referohet Rama dhe njerëz afër tij PS-së me termin siçilian: "Familja" socialiste). Në të vërtetë PS ashtu si çdo organizatë tjetër politike është një pronë publike për të cilën qindra e mijëra njerëz - edhe ndër ata që s‘kanë milituar kurrë formalisht në atë parti - e kanë vënë nga një gur me punën e tyre jashtë saj. Ata janë mjedisi ku merr frymë dhe bën sens identiteti i organizatave politike ndaj ata kanë aksionet, aspiratat, kontributet dhe shpresën tek një institucion që garanton se liria në këtë vend është ende gjallë.
Edi Rama dështoi të administrojë këtë aset që iu besua. Në vend që të tërhiqet me qytetari e modesti, ai po mbahet me anë të një palë thonjve proverbialë pas ankesave se ata që po i kujtojnë se ora e tij kaloi, po tregohen të paduruar, të pamoralshëm, ambiciozë apo diçka tjetër. Ai akuzon qeverinë e djathtë për metoda diktatoriale të mbajtjes së pushtetit dhe plaçkitjes së votës me anë të përdorimit të hijes së rëndë të shtetit, por ndërkohë vetë Rama po përdor deri në ezaurim të gjithë municionin e autoritetit dhe presionit që të jep pushteti në krye të partisë për të bërë brenda saj të njëjtën gjë që PD bëri me votën e qytetarëve jashtë.
Për t‘u rikthyer tek skeçi i gjelit, në Shqipërinë post-moderniste të ditëve tona, ku zhvillohen Kongrese në të cilat mysafiri bëhet vetë zot shtëpie, mbase s‘ka rrugë tjetër. Kur harxhohen të gjitha mënyrat, kur s‘ka mbetur më asnjë metodë, takt apo batutë larg e larg për të bërë të ditur fundin e vizitës, mbase s‘ka alternativë tjetër për ta bindur një mysafir që të mbledhë plaçkat, përveçse duke ikur vetë të zotët e shtëpisë dhe duke e lënë atë të vetëm në shtëpinë e huaj. Ah po, bashkë me shokun Maqo.
(Gazeta "Shqip" 31 gusht, 2009)
Tej komikes, historia e shkurtër ka edhe disa detaje të ngjyrosura që rrëfejnë sikletin e familjarëve përballë këtij mysafiri të papërgjegjshëm. Hallin e tyre në gjetjen e një mënyre delikate për t‘i kumtuar atij se e tepëroi. Një koleksion pengesash të mirëkuptueshme, rregullat e mikpritjes shtuar me ato të mirësjelljes, bezdia e turpit, njëfarë hipokrizie e kompleksuar për të mos publikuar vështirësitë e jetës familjare që në sytë e mikut duhej të afishohej me gjithë begatinë e një vitrine të certifikuar nga pseudosocializmi i sistemit. Të gjitha këto së bashku po e zgjasnin deri në agoni zgjidhjen e dilemës se çfarë është më e turpshme, kryerja e një gjesti të padenjë apo ankesa për të.
Nëse shoqërohesh këto ditë me socialistin e thjeshtë që luftën e "të mëdhenjve" po e sheh nga televizori, s‘ka sesi mos të të kujtohet ky skeç i gjelit dhe mysafirit. Ti mund të dëgjosh këto ditë perceptime nga më prekëset, të cilat madje përshkohen deri edhe nga një humor i zi i tipit: "Rama do të luftojë për kreun e PS-së deri në socialistin e fundit". Sikundër aktorëve të filmave apo të humorit që shpesh u mbetet stampa e përjetshme e emrit të një personazhi të suksesshëm që ata e luajtën me zell vetëmohues (kujto kunatin e shokut Xhemal), edhe Rama s‘po pyet më nëse tani e tutje në një Parti Socialiste ku konkurrenca e ndershme është vetëm një kujtim, ai do të mbahet mend si "rivali i Maqo Lakrorit".
E gjithë kjo, sepse shfaqja e Kongresit të fundit socialist ku "kënga" paralajmëruese e Blushit i ngjau mjerisht asaj të gjelit që i prishte gjumin turistit nga qyteti, gjeti kundërparrullën e saj të menjëhershme tek retorika e mysafirit Rama. "Kam një mision", ishte refreni justifikues i Ramës dhe për hir të këtij misioni misterioz, u dha edhe mandata se vizita e tij në shtëpinë socialiste është ende larg fundit. Kjo vizitë s‘do të mbarojë me sa duket, pa u asgjësuar edhe zëri i fundit i demokracisë, edhe sinjali më i zbehtë i alarmit, edhe siguresa finale para rrëshqitjes në terrin e autokracisë. Por kjo vizitë ka nga ana tjetër problemin se duhet të ngjajë si e merituar, dhe në televizor s‘do të dukej bukur sikur meritori i saj te mos dilte nga ndonjë biçim gare, nga ndonjë përpjekje titanësh, nga ndonjë konkurrencë epike.
Ndaj profesor Maqoja duhet të gatitet për ditë të lavdishme. Duhet të jetë gati teksa do ta citojnë si një klasik marksizmi këto ditë, do ta ngrenë në qiell dhe do t‘i hapin faqe të tëra gazetash ku ai të shtjellojë pikëpamjet e veta dhe papajtueshmërinë me rivalin e tij. Profesor Maqoja është kësisoj heroi i ditës - një Macho zemërmirë, gjigand i madh naiv, i zgjedhuri për t‘u lejuar të rivalizojë kryetarin, pasi përmes këtij karshillëku, ai e njeh dhe e certifikon atë si Zot. Problemi i vetëm i tij është se në oborrin e madh të socialistëve ku ka rënë mysafiri që s‘ikën pa ngrënë gjithë shpezët, ai s‘është dot një gjel.
Ka një arsye të fortë pse Edi Rama dhe njerëzit e tij bezdisen nga kënga e vërtetë e gjelit. Kjo këngë i kujton Edi Ramës dhe ekipit të tij të menaxherëve që bujtën brenda Partisë Socialiste me qëllimin për ta shndërruar atë në një ndërmarrje apolitike, se ata i harxhuan ditët që kishin në dispozicion dhe qyl-pilafi i këtij ansambli mysafirësh brenda së majtës tani s‘mban më ujë. Një kongres edhe mund të manipulohet me metoda marketingu dhe me retorikë të kopjuar nga "Social-Democratic Party of USA", por kjo lojë prestigjiatorësh nuk e eliminon dot të vërtetën e pashmangshme se një tren pret për t‘i dërguar ata andej nga erdhën dhe për ta rikthyer një realitet të shtrembëruar dhe abuzuar, në formën e tij të mëparshme.
Manipulimi i rëndë i imazhit dhe perceptimit mund të aplikohet edhe mbi një mbledhje partie të zhvilluar me dyer të mbyllura - për turpin e atyre që edhe nëse s‘po mundohen të fshehin një krim, nuk po denjojnë më as të provojnë "ndershmërinë" e tyre. Por pavarësisht këtij zelli të paepur për të shtrembëruar të vërtetën, ka një dimension të kësaj të vërtete të cilën s‘ka censurë, kor servilësh të kurdisur, grusht bolshevikësh që dërrmon pakicën menshevike, apo patetizëm teatral, që mund ta errësojë.
Populli i majtë i Shqipërisë tha më 28 qershor se ata që kanë pengmarrë përfaqësimin e tij, nuk e meritojnë këtë besim. Se ky vend i gjunjëzuar nga dramat e qeverisjes së djathtë, ky popull që nuk ka punë, që i merren paratë e nuk i jepen shërbimet, ky popull që në mes të Europës më 2009, deri deri ka uri, nuk fitohet me një dorë slloganesh freestyle të tipit: një, dy, tre - kërceni bashkë me ne. Ky popull e bëri përfundimisht të qartë se nuk e mashtrojnë efektet speciale televizive dhe se retorika e huazuar nga uebsajtet e seksioneve te PD-së amerikane të Obamës apo shndërrimi i fushatës nga podium debati në skenë festive shumëngjyrëshe, janë të pamjaftueshme për t‘i bërë ata të besojnë një brendi bosh.
Edi Rama është mysafir tek PS, tek kjo pasuri për të cilën ai dhe një grusht njerëzish flasin si ta kishin pronë familjare (shikoni sa shpesh i referohet Rama dhe njerëz afër tij PS-së me termin siçilian: "Familja" socialiste). Në të vërtetë PS ashtu si çdo organizatë tjetër politike është një pronë publike për të cilën qindra e mijëra njerëz - edhe ndër ata që s‘kanë milituar kurrë formalisht në atë parti - e kanë vënë nga një gur me punën e tyre jashtë saj. Ata janë mjedisi ku merr frymë dhe bën sens identiteti i organizatave politike ndaj ata kanë aksionet, aspiratat, kontributet dhe shpresën tek një institucion që garanton se liria në këtë vend është ende gjallë.
Edi Rama dështoi të administrojë këtë aset që iu besua. Në vend që të tërhiqet me qytetari e modesti, ai po mbahet me anë të një palë thonjve proverbialë pas ankesave se ata që po i kujtojnë se ora e tij kaloi, po tregohen të paduruar, të pamoralshëm, ambiciozë apo diçka tjetër. Ai akuzon qeverinë e djathtë për metoda diktatoriale të mbajtjes së pushtetit dhe plaçkitjes së votës me anë të përdorimit të hijes së rëndë të shtetit, por ndërkohë vetë Rama po përdor deri në ezaurim të gjithë municionin e autoritetit dhe presionit që të jep pushteti në krye të partisë për të bërë brenda saj të njëjtën gjë që PD bëri me votën e qytetarëve jashtë.
Për t‘u rikthyer tek skeçi i gjelit, në Shqipërinë post-moderniste të ditëve tona, ku zhvillohen Kongrese në të cilat mysafiri bëhet vetë zot shtëpie, mbase s‘ka rrugë tjetër. Kur harxhohen të gjitha mënyrat, kur s‘ka mbetur më asnjë metodë, takt apo batutë larg e larg për të bërë të ditur fundin e vizitës, mbase s‘ka alternativë tjetër për ta bindur një mysafir që të mbledhë plaçkat, përveçse duke ikur vetë të zotët e shtëpisë dhe duke e lënë atë të vetëm në shtëpinë e huaj. Ah po, bashkë me shokun Maqo.
(Gazeta "Shqip" 31 gusht, 2009)
Rifillojme nga e para
Sa herë një ngjarje tragjike me natyrë policore ndodh në Shqipëri - një atentat, një masakër, një krim makabër brenda familjes - vendi përshkohet nga valë të reja kërkesash për një rikthim në ashpërsinë e vjetër që ndëshkon me vdekje shkaktarët e vdekjes. Mediat organizojnë vox pop-s, shoqatat joqeveritare përpilojnë raporte, ekspertët japin intervista, deri politikanët- përgjegjësit e parë për avaritë në sistemin e drejtësisë së dizajnuar nga vetë ata, shfaqen me maska dëshpërimi para publikut duke kërkuar me populizëm oportunist: ndëshkim maksimal. Fryma e përgjithshme thuajse sa s‘eksplodon në formën e saj më konvulsive: "Në djall proceset e integrimit europian. Të kthejmë dënimin me vdekje".
Mjerisht, ky është konteksti i vetëm ku mund të konstatohet një farë revoltimi i angazhuar i trupës shoqërore shqiptare. Është po kjo trupë e cila në shumicën e rasteve i përcjell me një topitje të posaçme "atentatet" e tjera në lëmenj të tjerë, aty ku pësojnë karambol sot formatimi sheshues globalist (ndalim i dënimit me vdekje si në gjithë Europën. Rehabilitim), me autenticitetin kombëtar (të kthejmë dënimin me vdekje në kushtet e Shqipërisë. Ndëshkim). Përsëri mjerisht, sado e çuditshme të duket në krye, ky është gjithashtu një shembull që garanton se klasa politike në Shqipëri nuk do ta ketë kurrë guximin që të ndalë një proces shkatërrues që është paralajmëruar edhe më herët nga të tjerë njerëz të mendimit. Procesin vetëvrasës i cili mund të pikturohet edhe kështu: "ekziston rreziku që me vrullin mendjelehtë për t‘u kredhur me kokë në thellësitë e detit të gjerë e mikpritës të kapitalizmit global, shqiptarët të hasin në taban të fortë".
Arsyet mund të jenë të shumta. Për shkak të amatorizmit, mungesës së vizionit, grykësisë që mund të nginjet vetëm në një atmosferë kaotike etj., etj., klasa politike shqiptare nuk do të mundë kurrë të ketë kurajën të ndalë vrapin tonë drejt greminës. Krizat thjesht sa do të menaxhohen rast pas rasti dhe me kriza kam parasysh "rebelimet" shoqërore, zgjimet e përkohshme, bërjen esëll për një moment. Vetë sistemi i krijuar në këtë vend, i cili për të mos e lënë të mendojë, e mban qytetarin e këtushëm të mbërthyer në një sugjestion të pandalshëm skandalistik, spektakli, informacioni dhe pop-kulture, do ta gjejë vetvetiu metodën për ta mpakur zjarrminë që doli për një çast jashtë kontrollit.
Kjo po ndodh edhe ditët e fundit. Teksa të shtënat në stacionin e "Ilirisë" në Durrës ndalën dhe katër policë vdiqën nga dora e një të akuzuari për vrasje, indinjata - të paktën ditët e para - shkumëzonte haptas në sipërfaqe. Pak ditë më vonë, momentumi kur të gjithë ishin në një mendje kishte humbur, dhe ju mund të dalloni sesi tashmë jo gjetja dhe shkulja e rrënjëve të dukurisë së kriminalitetit si një i tërë, por shtjellimi i ideve të konspiracionit për rastin konkret të vrasjes së katër policëve, ka zënë me dhunë rrezen e shikimit të publikut. Revolta e momentit të parë (e shfaqur qoftë edhe thjesht në formën e një mendimi të sinkronizuar) është fashitur tashmë. Kjo e ka një arsye, pasi kjo pakënaqësi e parë kishte të bënte me fenomenin dhe kësisoj kishte të gjithë potencialin për ta vënë në lëvizje "shqiptarinë" si një kompleks social. Por tashmë vëmendja e njerëzve është zhvendosur me një mjeshtëri marketingu drejt diçkaje tjetër më pak të rrezikshme, e cila garanton mungesë diskursi dhe paqe sociale. Ajo është orientuar drejt thashethemit, terminologjisë spektakolare, efekteve speciale, rikonstruksionit të skenave të krimit, e deri ideve të nëndheshme sesi gjithsesi "drejtësia do të funksionojë" dhe qoftë edhe në mënyrë subversive, haka do të shkojë tek i zoti. Sesi do të gjendet një dorë magjike (si ajo e Adam Smithit) që do të heqë këmbëzën e kobures a tubin e oksigjenit në spitalin ku dergjet fajtori i plagosur. Loja tashmë është shtyrë shumë larg dhe vëmendja e qytetarit është dërguar përtej cakut të nevojshëm për një njeri, që ky njeri të fillojë të mendojë si pjesëtar i ndonjë grupi shoqëror. Në rastin konkret, përkufizimi për këtë grup do të ishte ky: "populli shqiptar i cili është i papërgatitur dhe aspak i gatshëm për të aplikuar një drejtësi rehabilituese në vend të drejtësisë ndëshkimore që i përshtatet më shumë konditave sociale ku ky popull ndodhet në gushtin e vitit 2009".
Drejtësia është vetëm njëri aspekt, por gjëja më interesante është se të njëjtit popull shqiptar, shumica e elementëve të realitetit ku jeton sot në gushtin e vitit 2009, i janë imponuar më herët, pa qenë nevoja të tijat konkrete. Kësisoj, sa herë që ndodhin eksese ai zbulon se ato janë të huaja, të papërshtatshme me kushtet ku ai jeton dhe shërbejnë vetëm si një stof propagandistik a një makijazh maskues që do ta bënte atë në sipërfaqe të dukej "i konvertueshëm" me Europën fqinje dhe mjedisin e kapitalizmit global rrethues. Kështu ka ndodhur në politikën që aplikon ky popull, e cila formalisht funksionon në trajtën e një demokracie liberale vetëm sepse kështu është standardi i botës që na rrethon. Në formën e saj "të egër" dhe të pamonitoruar, ajo shfaq fytyrën e saj prej diktature autoritariste të lidershipit të fortë. Prej këtu lindin edhe anomalitë e sistemit tonë politik, lindin kode zgjedhore që kërkojnë ekzistencën e partive me substancë të fortë ideologjike ndërkohë që organizatat tona politike s‘kanë kurrfarë brendie të tillë dhe tërë "doktrina" e tyre është e kufizuar në një luftë të pandalshme lidershipi, pasi "ora biologjike" e trupit tonë politik është ende në primitivitetin e adoleshencës pavarësisht se i kërkohet të veshë kostum burrash të pjekur. Kjo është arsyeja pse pikturimi me ngjyra demonike i liderit të partisë konkurrente shërben si oferta e vetme për qytetarët dhe pse politika jonë pothuajse kurrë s‘ofron debat konstruktiv alternativash zhvillimi.
Për të mos u zgjatur, anomali të ngjashme janë lehtësisht të konstatueshme edhe në sistemin e marrëdhënieve tona ekonomike, ku "mosha" reale e tyre nuk përputhet me sjelljen e saj. Ajo nuk përputhet as me standardin e nevojshëm që kjo ekonomi të jetë e aftë për të përballuar konkurrencën në kushtet e një tregu global. Pavarësisht kësaj diskordance, performanca që konstatohet nga kjo ekonomi është tërësisht autodestruktive dhe pasojat, tragjike (shih procesin agresiv të degradimit dhe më pas privatizimit të pronës publike, efektet dërrmuese të marrëveshjes së tregtisë së lirë etj). E njëjta gjë edhe në skedën identitare kombëtare. Teksa në të vërtetë shqiptarët janë në fazën kur u nevojitet më parë krijimi i entitetit të shtetit-komb që më pas të ndjekin rrugën normale të shkrirjes në struktura më të mëdha transnacionale, ata i paraqesin gabimisht si të dizinteresuar për bashkimin e vet kombëtar a si dashnorë të bashkëjetesës multietnike.
Është bërë zakon t‘i shtrohen detyra klasës politike, por është ndoshta koha që vetë shoqëria shqiptare të nisë të vrasë mendjen për të gjetur rrugëzgjidhjet drejt shpëtimit. Janë një rresht masash që mund të sillnin dobi dhe drejt së cilave ia vlen ndoshta të mendohet për t‘u gjetur zbatimin. Përtej agresivitetit, përbërësi më i nevojshëm për të cilin ato do të kishin nevojë do të ishte kuraja. Mes tyre mund të ishte pse jo: një riformatim i sistemit politik që do të nxiste debatin ideologjik, nëpërmjet një moratoriumi a deri suspendimi të organizatave aktuale politike për t‘i rikrijuar ato nga themelet në njëfarë lloj marrëveshjeje katharsisi të përgjithshëm reformator. Gjithashtu, do të ishte tani momenti kur duhet të kërkohet një rivlerësim i sistemit ekonomik, për ta rindërtuar atë në mënyrë që të priret kah prodhimi dhe jo kah tregtia e shkëmbimi i asgjësë apo parasë iluzive të kreditimit, nga përpjekja për administrim publik dhe jo privatizimi galopant i pronës publike. Po ashtu, ky mund të ishte momenti i përshtatshëm edhe për një riformatim të sistemit të drejtësisë duke i shtuar atij dozën e ndëshkimit përkrah asaj të rehabilitimit. Në të njëjtin kontekst, shoqëria shqiptare duhet të gjejë rrugët drejt një rikonstruksioni të plotë të strategjisë diplomatike, kulturore dhe arsimore me prirje kah krijimi i shtetësisë kombëtare. Dhe në fund, ajo që duhet bërë është një rivlerësim dhe riformatim i gjithë procesit të integrimit shqiptar në strukturat më të gjera transnacionale (BE, NATO, etj), me prirjen për të eliminuar rrënjët që e bëjnë të perceptohet këtë integrim si kjo lypje e tejzgjatur mëshirë-ndjellëse që ofrojmë ne sot.
Ky do të ishte një proces rivlerësimi objektiv që duhet kryer me vendosmërinë, saktësinë dhe gjakftohtësinë e një lufte për ekzistencë, pasi në të vërtetë ajo është një luftë për ekzistencë. Si në restorantet që pezullojnë aktivitetin për shkak të rikonstruksionit, Shqipëria ka nevojë të varë te dera tabelën: Rifillojmë së shpejti! Megjithatë, është gabim që kjo të konsiderohet si lufta heroike e një vendi kundër efekteve gllabëruese të globalizmit që e merr një komb punëtorësh që prodhojnë mendim, mallra e vlera konkrete dhe e shndërron në një masë që thjesht konsumon mendimet, mallrat a vlerat e të tjerëve ndërkohë që vetë, prodhon tashmë thjesht publik televiziv. Siç Hardt dhe Negri vërejnë tek "Empire" i tyre, ky është tranzicioni i mirëpritur nga shteti-komb për te perandoria globale, andaj si një proces i natyrshëm i pjekurisë së sistemit, s‘ka kuptim t‘i bësh rezistencë. Përkundrazi. Integrimi i vendeve si Shqipëria në sistemin e përbotshëm të kapitalizmit global ia vlen të inkurajohet, e madje edhe të mirëmbahet në mënyrë që fuzioni të jetë sa më i plotë, "dasma" sa më e arrirë dhe si rrjedhim, edhe finalja sa më e afërt. Kjo është arsyeja pse duhen gatitur më parë kushtet që ky bashkim të jetë i natyrshëm dhe produktiv dhe jo shtypës e traumatik. Diçka që do të ngjante më shumë me një fushatë eliminimi eksesesh dhe standardizimi përpara shkrirjes me "të ngjashmit" dhe përballjes me të keqen e domosdoshme të globalizmit.
Ky do të ishte një operacion korrigjues për një anomali të madhe në një shtet si yni që është shndërruar në karikaturën e një shteti ku asgjë s‘është më në vendin e vet: ku as kryetari i së djathtës s‘është i djathtë dhe as lideri i së majtës s‘është i majtë, ku as kryetari i sindikatave s‘është punëtor, as kryetari i pronarëve s‘është pronar dhe as kryetari i të përndjekurve s‘është i përndjekur. Ku vota s‘është përfaqësuese, ku ekonomia s‘është prodhuese, ku media s‘është e lirë, ku tregu s‘është i ndershëm, ku drejtësia s‘është e drejtë, ku arsimi s‘është edukues, ku pasaporta s‘është e vlefshme, ku puna s‘është shpërblyese, ku arti s‘është frymëzues, ku sporti s‘është konkurrues dhe ku mjedisi s‘është i jetueshëm. Ku e kaluara s‘është e hidhur, e tashmja s‘është e denjë dhe e ardhmja s‘është premtuese.
Mund t‘i vlente diçka nga të gjithë të mëposhtmit, por ky yni NUK do të duhej të ishte një revolucion si ai i francezëve që dikur e quanin revolucion "borgjez", apo si ai i anglezëve që e quajtën "industrial". Ai nuk do të ngjante as me luftën e pavarësisë amerikane nga kolonializmi britanik dhe as me revolucionin e rusëve që u shpall "proletar". Revolucioni ynë nuk do të ishte madje as si ai i polakëve që u quajt "i kadifenjtë". Ky do të ishte një revolucion për konsum të brendshëm. Një revolucion STANDARDIZUES tërësisht shqiptar.
(Gazeta "Shqip" 12 gusht, 2009)
Mjerisht, ky është konteksti i vetëm ku mund të konstatohet një farë revoltimi i angazhuar i trupës shoqërore shqiptare. Është po kjo trupë e cila në shumicën e rasteve i përcjell me një topitje të posaçme "atentatet" e tjera në lëmenj të tjerë, aty ku pësojnë karambol sot formatimi sheshues globalist (ndalim i dënimit me vdekje si në gjithë Europën. Rehabilitim), me autenticitetin kombëtar (të kthejmë dënimin me vdekje në kushtet e Shqipërisë. Ndëshkim). Përsëri mjerisht, sado e çuditshme të duket në krye, ky është gjithashtu një shembull që garanton se klasa politike në Shqipëri nuk do ta ketë kurrë guximin që të ndalë një proces shkatërrues që është paralajmëruar edhe më herët nga të tjerë njerëz të mendimit. Procesin vetëvrasës i cili mund të pikturohet edhe kështu: "ekziston rreziku që me vrullin mendjelehtë për t‘u kredhur me kokë në thellësitë e detit të gjerë e mikpritës të kapitalizmit global, shqiptarët të hasin në taban të fortë".
Arsyet mund të jenë të shumta. Për shkak të amatorizmit, mungesës së vizionit, grykësisë që mund të nginjet vetëm në një atmosferë kaotike etj., etj., klasa politike shqiptare nuk do të mundë kurrë të ketë kurajën të ndalë vrapin tonë drejt greminës. Krizat thjesht sa do të menaxhohen rast pas rasti dhe me kriza kam parasysh "rebelimet" shoqërore, zgjimet e përkohshme, bërjen esëll për një moment. Vetë sistemi i krijuar në këtë vend, i cili për të mos e lënë të mendojë, e mban qytetarin e këtushëm të mbërthyer në një sugjestion të pandalshëm skandalistik, spektakli, informacioni dhe pop-kulture, do ta gjejë vetvetiu metodën për ta mpakur zjarrminë që doli për një çast jashtë kontrollit.
Kjo po ndodh edhe ditët e fundit. Teksa të shtënat në stacionin e "Ilirisë" në Durrës ndalën dhe katër policë vdiqën nga dora e një të akuzuari për vrasje, indinjata - të paktën ditët e para - shkumëzonte haptas në sipërfaqe. Pak ditë më vonë, momentumi kur të gjithë ishin në një mendje kishte humbur, dhe ju mund të dalloni sesi tashmë jo gjetja dhe shkulja e rrënjëve të dukurisë së kriminalitetit si një i tërë, por shtjellimi i ideve të konspiracionit për rastin konkret të vrasjes së katër policëve, ka zënë me dhunë rrezen e shikimit të publikut. Revolta e momentit të parë (e shfaqur qoftë edhe thjesht në formën e një mendimi të sinkronizuar) është fashitur tashmë. Kjo e ka një arsye, pasi kjo pakënaqësi e parë kishte të bënte me fenomenin dhe kësisoj kishte të gjithë potencialin për ta vënë në lëvizje "shqiptarinë" si një kompleks social. Por tashmë vëmendja e njerëzve është zhvendosur me një mjeshtëri marketingu drejt diçkaje tjetër më pak të rrezikshme, e cila garanton mungesë diskursi dhe paqe sociale. Ajo është orientuar drejt thashethemit, terminologjisë spektakolare, efekteve speciale, rikonstruksionit të skenave të krimit, e deri ideve të nëndheshme sesi gjithsesi "drejtësia do të funksionojë" dhe qoftë edhe në mënyrë subversive, haka do të shkojë tek i zoti. Sesi do të gjendet një dorë magjike (si ajo e Adam Smithit) që do të heqë këmbëzën e kobures a tubin e oksigjenit në spitalin ku dergjet fajtori i plagosur. Loja tashmë është shtyrë shumë larg dhe vëmendja e qytetarit është dërguar përtej cakut të nevojshëm për një njeri, që ky njeri të fillojë të mendojë si pjesëtar i ndonjë grupi shoqëror. Në rastin konkret, përkufizimi për këtë grup do të ishte ky: "populli shqiptar i cili është i papërgatitur dhe aspak i gatshëm për të aplikuar një drejtësi rehabilituese në vend të drejtësisë ndëshkimore që i përshtatet më shumë konditave sociale ku ky popull ndodhet në gushtin e vitit 2009".
Drejtësia është vetëm njëri aspekt, por gjëja më interesante është se të njëjtit popull shqiptar, shumica e elementëve të realitetit ku jeton sot në gushtin e vitit 2009, i janë imponuar më herët, pa qenë nevoja të tijat konkrete. Kësisoj, sa herë që ndodhin eksese ai zbulon se ato janë të huaja, të papërshtatshme me kushtet ku ai jeton dhe shërbejnë vetëm si një stof propagandistik a një makijazh maskues që do ta bënte atë në sipërfaqe të dukej "i konvertueshëm" me Europën fqinje dhe mjedisin e kapitalizmit global rrethues. Kështu ka ndodhur në politikën që aplikon ky popull, e cila formalisht funksionon në trajtën e një demokracie liberale vetëm sepse kështu është standardi i botës që na rrethon. Në formën e saj "të egër" dhe të pamonitoruar, ajo shfaq fytyrën e saj prej diktature autoritariste të lidershipit të fortë. Prej këtu lindin edhe anomalitë e sistemit tonë politik, lindin kode zgjedhore që kërkojnë ekzistencën e partive me substancë të fortë ideologjike ndërkohë që organizatat tona politike s‘kanë kurrfarë brendie të tillë dhe tërë "doktrina" e tyre është e kufizuar në një luftë të pandalshme lidershipi, pasi "ora biologjike" e trupit tonë politik është ende në primitivitetin e adoleshencës pavarësisht se i kërkohet të veshë kostum burrash të pjekur. Kjo është arsyeja pse pikturimi me ngjyra demonike i liderit të partisë konkurrente shërben si oferta e vetme për qytetarët dhe pse politika jonë pothuajse kurrë s‘ofron debat konstruktiv alternativash zhvillimi.
Për të mos u zgjatur, anomali të ngjashme janë lehtësisht të konstatueshme edhe në sistemin e marrëdhënieve tona ekonomike, ku "mosha" reale e tyre nuk përputhet me sjelljen e saj. Ajo nuk përputhet as me standardin e nevojshëm që kjo ekonomi të jetë e aftë për të përballuar konkurrencën në kushtet e një tregu global. Pavarësisht kësaj diskordance, performanca që konstatohet nga kjo ekonomi është tërësisht autodestruktive dhe pasojat, tragjike (shih procesin agresiv të degradimit dhe më pas privatizimit të pronës publike, efektet dërrmuese të marrëveshjes së tregtisë së lirë etj). E njëjta gjë edhe në skedën identitare kombëtare. Teksa në të vërtetë shqiptarët janë në fazën kur u nevojitet më parë krijimi i entitetit të shtetit-komb që më pas të ndjekin rrugën normale të shkrirjes në struktura më të mëdha transnacionale, ata i paraqesin gabimisht si të dizinteresuar për bashkimin e vet kombëtar a si dashnorë të bashkëjetesës multietnike.
Është bërë zakon t‘i shtrohen detyra klasës politike, por është ndoshta koha që vetë shoqëria shqiptare të nisë të vrasë mendjen për të gjetur rrugëzgjidhjet drejt shpëtimit. Janë një rresht masash që mund të sillnin dobi dhe drejt së cilave ia vlen ndoshta të mendohet për t‘u gjetur zbatimin. Përtej agresivitetit, përbërësi më i nevojshëm për të cilin ato do të kishin nevojë do të ishte kuraja. Mes tyre mund të ishte pse jo: një riformatim i sistemit politik që do të nxiste debatin ideologjik, nëpërmjet një moratoriumi a deri suspendimi të organizatave aktuale politike për t‘i rikrijuar ato nga themelet në njëfarë lloj marrëveshjeje katharsisi të përgjithshëm reformator. Gjithashtu, do të ishte tani momenti kur duhet të kërkohet një rivlerësim i sistemit ekonomik, për ta rindërtuar atë në mënyrë që të priret kah prodhimi dhe jo kah tregtia e shkëmbimi i asgjësë apo parasë iluzive të kreditimit, nga përpjekja për administrim publik dhe jo privatizimi galopant i pronës publike. Po ashtu, ky mund të ishte momenti i përshtatshëm edhe për një riformatim të sistemit të drejtësisë duke i shtuar atij dozën e ndëshkimit përkrah asaj të rehabilitimit. Në të njëjtin kontekst, shoqëria shqiptare duhet të gjejë rrugët drejt një rikonstruksioni të plotë të strategjisë diplomatike, kulturore dhe arsimore me prirje kah krijimi i shtetësisë kombëtare. Dhe në fund, ajo që duhet bërë është një rivlerësim dhe riformatim i gjithë procesit të integrimit shqiptar në strukturat më të gjera transnacionale (BE, NATO, etj), me prirjen për të eliminuar rrënjët që e bëjnë të perceptohet këtë integrim si kjo lypje e tejzgjatur mëshirë-ndjellëse që ofrojmë ne sot.
Ky do të ishte një proces rivlerësimi objektiv që duhet kryer me vendosmërinë, saktësinë dhe gjakftohtësinë e një lufte për ekzistencë, pasi në të vërtetë ajo është një luftë për ekzistencë. Si në restorantet që pezullojnë aktivitetin për shkak të rikonstruksionit, Shqipëria ka nevojë të varë te dera tabelën: Rifillojmë së shpejti! Megjithatë, është gabim që kjo të konsiderohet si lufta heroike e një vendi kundër efekteve gllabëruese të globalizmit që e merr një komb punëtorësh që prodhojnë mendim, mallra e vlera konkrete dhe e shndërron në një masë që thjesht konsumon mendimet, mallrat a vlerat e të tjerëve ndërkohë që vetë, prodhon tashmë thjesht publik televiziv. Siç Hardt dhe Negri vërejnë tek "Empire" i tyre, ky është tranzicioni i mirëpritur nga shteti-komb për te perandoria globale, andaj si një proces i natyrshëm i pjekurisë së sistemit, s‘ka kuptim t‘i bësh rezistencë. Përkundrazi. Integrimi i vendeve si Shqipëria në sistemin e përbotshëm të kapitalizmit global ia vlen të inkurajohet, e madje edhe të mirëmbahet në mënyrë që fuzioni të jetë sa më i plotë, "dasma" sa më e arrirë dhe si rrjedhim, edhe finalja sa më e afërt. Kjo është arsyeja pse duhen gatitur më parë kushtet që ky bashkim të jetë i natyrshëm dhe produktiv dhe jo shtypës e traumatik. Diçka që do të ngjante më shumë me një fushatë eliminimi eksesesh dhe standardizimi përpara shkrirjes me "të ngjashmit" dhe përballjes me të keqen e domosdoshme të globalizmit.
Ky do të ishte një operacion korrigjues për një anomali të madhe në një shtet si yni që është shndërruar në karikaturën e një shteti ku asgjë s‘është më në vendin e vet: ku as kryetari i së djathtës s‘është i djathtë dhe as lideri i së majtës s‘është i majtë, ku as kryetari i sindikatave s‘është punëtor, as kryetari i pronarëve s‘është pronar dhe as kryetari i të përndjekurve s‘është i përndjekur. Ku vota s‘është përfaqësuese, ku ekonomia s‘është prodhuese, ku media s‘është e lirë, ku tregu s‘është i ndershëm, ku drejtësia s‘është e drejtë, ku arsimi s‘është edukues, ku pasaporta s‘është e vlefshme, ku puna s‘është shpërblyese, ku arti s‘është frymëzues, ku sporti s‘është konkurrues dhe ku mjedisi s‘është i jetueshëm. Ku e kaluara s‘është e hidhur, e tashmja s‘është e denjë dhe e ardhmja s‘është premtuese.
Mund t‘i vlente diçka nga të gjithë të mëposhtmit, por ky yni NUK do të duhej të ishte një revolucion si ai i francezëve që dikur e quanin revolucion "borgjez", apo si ai i anglezëve që e quajtën "industrial". Ai nuk do të ngjante as me luftën e pavarësisë amerikane nga kolonializmi britanik dhe as me revolucionin e rusëve që u shpall "proletar". Revolucioni ynë nuk do të ishte madje as si ai i polakëve që u quajt "i kadifenjtë". Ky do të ishte një revolucion për konsum të brendshëm. Një revolucion STANDARDIZUES tërësisht shqiptar.
(Gazeta "Shqip" 12 gusht, 2009)
Thursday, September 30, 2010
REARTIKULACIJA!
Jetojmë në një epokë cinizmi të përzier me kapitullim. Gjithë mbrapshtësitë që ndodhin tek ne, i referohen një rasti flagrant, virus që erdhi nga tjetërkund dhe si rrjedhojë - tepër i ndërlikuar për t’u mposhtur. Çdo histori suksesi nga gjetkë ekspozohet si karrotë zilepsjeje për ne gomerët e dënuar të jetojmë në këtë vend. Rrëzohen dekretet e Presidentit në Tiranë dhe na kujtojnë Rajhshtagun në Berlin, Hitlerin dhe presidentin Hindenburg. Fatmir Sejdiu jep dorëheqjen në protektoratin e Kosovës dhe në Shqipëri vendosim se diktatorëve tanë sovjetikë u është bërë lëkura shollë. Fund.
Puna e vetme që bën opozita në këtë vend është thjesht të ndjehet e indinjuar thellë për cënim nderi dhe ta shesë këtë ojnë femërore për qëndresë heroike. Por kjo është më e pakta. Shumica e lëndës që ofrohet nga mendimi i pavarur kritik, limitohet në një retorikë amatoreske hartimesh plot konstatime patetike dhe referenca pa kufizim në kohë dhe hapësirë. Sa më inkompetent kritikuesi, aq më qesharake, banale dhe e mbështjellë me terma të konsumuar e të përgjithshëm kritika.
Dalëngadalë përmes kësaj mefshtësie irrituese të ngritur në art, po përgatitet një krim hiç më i vogël se sabotimi i armëve të një populli të varfër pak ditë përpara një agresioni. Kjo rrokopujë budallallëqesh i ngjan një ofiçine ku po farkëtohet një monstër e inxhinerisë sociale: ndjenja e dorëzimit të shqiptarëve përpara fataliteteve madhore.
Këtë prototip artizanal e mbajnë në lëvizje të përhershme këmborët shurdhuese të agjitatorëve që shesin përditë sapunin për djathë dhe që përmbytin hapësirën publike me përpjekjen për ta bërë popullin që i dhemb stomaku, të besojë se në të vërtetë vuan nga jetlag-u modern që ndodh kur spostimet në hapësirë të shkatërrojnë sinkronizimin me kohën tënde biologjike.
Ndërkohë telashet shqiptare janë të sinkronizuara që ç’ke me të me kohën ku jetojmë. Vendi është braktisur në fatin e tij përballë një bote ku tregu global në krizë e sipër dërrmon në mokrat e tij të pamëshirshme çdo ekonomi të vogël duke skllavëruar në mënyrë moderne kombe të tëra, duke u grabitur atyre punën dhe duke u predikuar në këmbim iluzionin e jetës moderne.
Të të marrësh tregun e punës sot nuk është më të ofrosh produkte më cilësore për një çmim më kompetitiv. Të të marrësh punën në kohëra krizash si sot është edhe të të parandalosh ty të të shkojë mendja fare për të punuar dhe prodhuar diçka. Kasta të korruptuara politikëbërësish në vende të ndryshme, përballë kësaj situate u dorëzojnë pa luftë çelësat e qyteteve koorporatave që janë në kërkim të dëshpëruar të cave si puna e tyre, pa principe morale, pa përgjegjësi kombëtare dhe pa skrupuj ideologjikë.
E djathta në pushtet ashtu dhe “e majta” në opozitë janë thjesht dy etiketa të ndryshme të të njëjtit kavanoz ullinjsh dhe kjo racë politikëbërësish interesin e popullit të vet e ka të tretin në listë pas interesave të padronëve nga ‘jashtështeti’ dhe pas interesave të llogarive të veta bankare.
Kjo kastë është e gatshme ta përpunojë si një poçe balte opinionin publik. Ajo është në gjendje ta mbajë të zënë me punë mendjen e masave, përmes një alternimi mes lumturisë dhe makthit. Ata janë në gjendje të fabrikojnë gjendje lufte e demaskimesh, spektaklesh parlamentare, krizash të padurueshme kutish dhe stuhish politike. Të shpikin suksese, statistika dhe destinacione të largëta e të shndritshme integruese të cilat për t’i arritur kërkojnë sakrifica. Ata kanë oratorët e vet, tribunë të artikuluar që i sheh shpesh në podiume të mbajnë fjalime të mbushura me fjalët: “integrimi, kombi ynë, aspiratat dhe sakrificat tona”. Por siç thotë nobelisti Paul Krugman kur i referohet të njëjtës racë baballarësh të kombit të tij: “kur ata thonë ‘ne’, ata ju kanë parasysh ‘ju’. Sakrificat janë për vegjëlinë”.
Po cili është qëllimi i kësaj ndjenje kapitullimi që injektohet pafundësisht përmes lodhjes së veshëve të publikut me sherre të burokracisë partiake që – prit një sekondë – qytetarit s’i interesojnë direkt? Qëllimi është mbajtja sa më lart e piacës së kësaj klase politike që ç’është e vërteta paraqet një gjenialitet kriminal në këtë drejtim.
Qëllimi është parandalimi i ndonjë përmendjeje kombëtare nga kjo anestezi e kontrolluar. Nga ky gjumë që po shkon drejt vdekjes klinike dhe që tanimë për shkak të rëndimit drastik të situatës do të mund të shkundej përfundimisht vetëm me masa drastike. Diçka që popuj të tjerë të dalë nga i njëjti gjumë vdekjeje kanë ditur t’ia gjejnë rrugëdaljen. Të vjen ndërmend nisma sllovene “Reartikulacija”. Një ndërhyrje direkte dhe preçize në konstruktin politik të vendit përmes mjeteve të kritikës, aktivizmit, vetë-organizimit por sidomos formulimit të një kredoje të re për politikën. Një proces edukimi i pandalshëm i masave me termat e diskursit politik bashkëkohor. Në fund të fundit, duke e parë nga syri i një kombi që ka humbur busullën - në kontekstin e një perspektive shpresëdhënëse, një shembull për t’u ndjekur.
E mbase kemi vërtet nevojë për një “Riartikulim” shqiptar të politikës. Në një mjedis ku politika ka ndalur të menduarit për qytetarët, është ndoshta momenti që qytetarët të nisin ta rimendojnë politikën duke “i pezulluar” nga detyra përmes pezullimit nga vëmendja protagonistët e saj aktualë.
(Gazeta "Shqip" - 30/09/2010)
Puna e vetme që bën opozita në këtë vend është thjesht të ndjehet e indinjuar thellë për cënim nderi dhe ta shesë këtë ojnë femërore për qëndresë heroike. Por kjo është më e pakta. Shumica e lëndës që ofrohet nga mendimi i pavarur kritik, limitohet në një retorikë amatoreske hartimesh plot konstatime patetike dhe referenca pa kufizim në kohë dhe hapësirë. Sa më inkompetent kritikuesi, aq më qesharake, banale dhe e mbështjellë me terma të konsumuar e të përgjithshëm kritika.
Dalëngadalë përmes kësaj mefshtësie irrituese të ngritur në art, po përgatitet një krim hiç më i vogël se sabotimi i armëve të një populli të varfër pak ditë përpara një agresioni. Kjo rrokopujë budallallëqesh i ngjan një ofiçine ku po farkëtohet një monstër e inxhinerisë sociale: ndjenja e dorëzimit të shqiptarëve përpara fataliteteve madhore.
Këtë prototip artizanal e mbajnë në lëvizje të përhershme këmborët shurdhuese të agjitatorëve që shesin përditë sapunin për djathë dhe që përmbytin hapësirën publike me përpjekjen për ta bërë popullin që i dhemb stomaku, të besojë se në të vërtetë vuan nga jetlag-u modern që ndodh kur spostimet në hapësirë të shkatërrojnë sinkronizimin me kohën tënde biologjike.
Ndërkohë telashet shqiptare janë të sinkronizuara që ç’ke me të me kohën ku jetojmë. Vendi është braktisur në fatin e tij përballë një bote ku tregu global në krizë e sipër dërrmon në mokrat e tij të pamëshirshme çdo ekonomi të vogël duke skllavëruar në mënyrë moderne kombe të tëra, duke u grabitur atyre punën dhe duke u predikuar në këmbim iluzionin e jetës moderne.
Të të marrësh tregun e punës sot nuk është më të ofrosh produkte më cilësore për një çmim më kompetitiv. Të të marrësh punën në kohëra krizash si sot është edhe të të parandalosh ty të të shkojë mendja fare për të punuar dhe prodhuar diçka. Kasta të korruptuara politikëbërësish në vende të ndryshme, përballë kësaj situate u dorëzojnë pa luftë çelësat e qyteteve koorporatave që janë në kërkim të dëshpëruar të cave si puna e tyre, pa principe morale, pa përgjegjësi kombëtare dhe pa skrupuj ideologjikë.
E djathta në pushtet ashtu dhe “e majta” në opozitë janë thjesht dy etiketa të ndryshme të të njëjtit kavanoz ullinjsh dhe kjo racë politikëbërësish interesin e popullit të vet e ka të tretin në listë pas interesave të padronëve nga ‘jashtështeti’ dhe pas interesave të llogarive të veta bankare.
Kjo kastë është e gatshme ta përpunojë si një poçe balte opinionin publik. Ajo është në gjendje ta mbajë të zënë me punë mendjen e masave, përmes një alternimi mes lumturisë dhe makthit. Ata janë në gjendje të fabrikojnë gjendje lufte e demaskimesh, spektaklesh parlamentare, krizash të padurueshme kutish dhe stuhish politike. Të shpikin suksese, statistika dhe destinacione të largëta e të shndritshme integruese të cilat për t’i arritur kërkojnë sakrifica. Ata kanë oratorët e vet, tribunë të artikuluar që i sheh shpesh në podiume të mbajnë fjalime të mbushura me fjalët: “integrimi, kombi ynë, aspiratat dhe sakrificat tona”. Por siç thotë nobelisti Paul Krugman kur i referohet të njëjtës racë baballarësh të kombit të tij: “kur ata thonë ‘ne’, ata ju kanë parasysh ‘ju’. Sakrificat janë për vegjëlinë”.
Po cili është qëllimi i kësaj ndjenje kapitullimi që injektohet pafundësisht përmes lodhjes së veshëve të publikut me sherre të burokracisë partiake që – prit një sekondë – qytetarit s’i interesojnë direkt? Qëllimi është mbajtja sa më lart e piacës së kësaj klase politike që ç’është e vërteta paraqet një gjenialitet kriminal në këtë drejtim.
Qëllimi është parandalimi i ndonjë përmendjeje kombëtare nga kjo anestezi e kontrolluar. Nga ky gjumë që po shkon drejt vdekjes klinike dhe që tanimë për shkak të rëndimit drastik të situatës do të mund të shkundej përfundimisht vetëm me masa drastike. Diçka që popuj të tjerë të dalë nga i njëjti gjumë vdekjeje kanë ditur t’ia gjejnë rrugëdaljen. Të vjen ndërmend nisma sllovene “Reartikulacija”. Një ndërhyrje direkte dhe preçize në konstruktin politik të vendit përmes mjeteve të kritikës, aktivizmit, vetë-organizimit por sidomos formulimit të një kredoje të re për politikën. Një proces edukimi i pandalshëm i masave me termat e diskursit politik bashkëkohor. Në fund të fundit, duke e parë nga syri i një kombi që ka humbur busullën - në kontekstin e një perspektive shpresëdhënëse, një shembull për t’u ndjekur.
E mbase kemi vërtet nevojë për një “Riartikulim” shqiptar të politikës. Në një mjedis ku politika ka ndalur të menduarit për qytetarët, është ndoshta momenti që qytetarët të nisin ta rimendojnë politikën duke “i pezulluar” nga detyra përmes pezullimit nga vëmendja protagonistët e saj aktualë.
(Gazeta "Shqip" - 30/09/2010)
Thursday, December 3, 2009
Kurajo!
Nga bjerrakohësi më i thjeshtë tek intelektuali më i ndërlikuar, gjithsecili në këtë vend e ka kuptuar tashmë në mënyrën e vet se prej tyre po kërkohet të ndjejnë frikë. Frikë nga trazirat politike, frikë nga një 97-ë e dytë, frikë nga marshi indietro, frikë nga dhuna policore, kallashët nëpër duar, terrori i bardhë, arrestimet, atentatet, gjendja e luftës civile, e gjithë ato të tjerat. Kjo është një ndjenjë paranoje kolektive e cila po injektohet në mënyrë të pamëshirshme, konstante dhe cinike, a thua ndjellësit e saj janë mjekë me grada shkencore, ndërsa masa së cilës i destinohet kjo gjendje janë kavie për motive eksperimentale. Gjithë çështja tani është nëse njerëzit e arsyeshëm të këtij vendi do të pranojnë t'i dorëzohen këtij shantazhi arrogant dhe të tërhiqen në gjeratoren thithëse të konsumit politik apo do të organizojnë qëndresën e tyre. Një rezistencë të fortë morale për të cilën ka sot kaq shumë nevojë që të zhvillohet në forumet e mendimit, faqet e publicistikës dhe kudo ku emocioni ka për detyrë t'i ulet në gjunjë logjikës.
Përtej britmave luftarake, kanosjeve me shkulje dhëmbësh, hakërrimeve për escalation të situatës, guerrilje urbane, thirrjen në ndihmë të figurave letrare nga Adolf Hitleri e deri tek Mikhail Shakashvili, përtej atyre që dështimin personal kërkojnë ta kthejnë në përshpirtje evangjelizmi kombëtar, ka disa arsye pse kjo psikozë e re paniku nuk do të ngjisë në mendjen e shqiptarëve. Arsyeja kryesore është se ajo po gjenerohet nga njerëzit e gabuar. Liderët politikë të vendit, të cilët janë angazhuar në këtë fushatë frikësimi social, janë tashmë thjesht dy kokat simetrike të së njëjtës kartë të diskredituar bixhozi. Si një ndër nxitësit kryesorë të klimaksit pseudorevolucionar, Edi Rama i cili deri para pak kohësh mund edhe të merrej si një kreaturë kurioze dhe e pazakontë e politikës, tashmë s’është gjë tjetër veçse “njëri prej tyre”. Ndaj për këtë arsye kuotat e tij kanë rënë ndjeshëm. Me një seri sjelljesh të tijat, si refuzimin violent për të pranuar humbjen, tutkallizimin mbi kolltukun e kryetarit të partisë apo eleminimin politik të kundërshtarëve, ai i ka dhënë gjatë këtyre muajve, dorën kryesore transformimit të tij në krijesën e urryer që simbolizon sot në mendjen e shqiptarit të zakonshëm figura e politikanit tradicional. Nga ana tjetër me sulmin e fundit banal ndaj Edi Ramës, kryeministri i vendit dhe kryetari i partisë në pushtet i bëri atij edhe shërbimin e parë pas kaq kohësh. Edi Rama u çertifikua dhe u njoh në këtë mënyrë si kundërshtari i tij legjitim. Një njeri që është sjellë në mënyrë shembullore sipas normave që pranon sot politika në Shqipëri dhe që meriton për këtë arsye t’i jepet betejë. Fantazma e Fatos Nanos, apo orvatja e Ben Blushit quhen tani kapituj të mbyllur, rekluziviteti i gjatë, injorimi, tallja, mosmarrja seriozisht dhe karnevalizmi ndaj Edi Ramës mbaruan, dhe përmes një pagëzimi në baltë, ashtu siç e do zakoni i lashtë i politikës shqiptare, ai u emërua nga e djathta në postin e nderuar të armikut zyrtar të kryetarit. Ky shërbim kaq i shumëpritur që Sali Berisha bëri ndaj Edi Ramës duke kryer legalizimin e tij faktik si kryesues i opozitës si dhe hyrja e këtij të fundit në mënyrë fare të parashikueshme dhe me dëshirë në lojën e gërr-mërrit, është në anën tjetër edhe një nga dëmet më të mëdha që ai nuk e kupton se sapo iu bënë imazhit të tij. Një imazh deri dikur interesant sepse kontroversial. Për shumë aparatçikë, xhaketa gri, kope partiakësh apo servilë fondesh ai tashmë mund të ketë fituar staturën definitive të shefit. Për miliona të tjerët që takimin me politikën e kanë një temë përherë e më të bezdisshme, ai është tashmë një gur më shumë në koleksionin e tyre personal të skepticizmit. Qindra mijëra të rinjtë apolitikë të këtij vendi - të cilëve edhe pse ai s’i pati kurrë, të paktën mund t’u zgjonte shkëndija të rralla interesi - ai i humbi përfundimisht dhe për këtë duhet t’ia dijë për nder kolegut Berisha. Për këtë arsye, tromboni i rebelimit që Rama po sforcohet kaq shumë për t’i fryrë ditët e fundit, do të kumbojë në një tingull të trashë, të vjetëruar dhe komik për veshët e tyre. Ai nuk do të arrijë të zgjojë kurrë atë vrull përndezës, atë frymë “uprising” dhe atë efekt spektakolar që gjenitë e kreativitetit afër Ramës e kanë parë në youtube nga protestat e Otpor-it serb apo Pora-s ukrainase.
Këtu dalim vetvetiu tek një arsye tjetër përse psikoza e frikës që po mundohen të mbjellin liderët politikë, nuk do të gjejë një truall miqësor në asnjë mendje tjetër përveçse atyre të militantëve të thekur. Kjo nuk është një frikë reale, por plagjatura e një frike. Sikurse e gjithë platforma zgjedhore e Partisë Socialiste ishte një masë boshe e lyer me varak retorike impresionuese të kopjuar nga interneti (për të cilën tani madje edhe indinjohen pse nuk fitoi mbështetje), po kështu edhe metodat e marketimit të indinjatës, madje dhe indinjata vetë, janë një mall i importuar konsumi, tërësisht i huaj për shqiptarët. Deri para pak kohësh mund të ndodhte që të gjendeshin mjaftueshëm njerëz në Shqipëri që t’u bënte përshtypje një fjalim i flaktë me figuracion të pasur. Por ja që shqiptarët e sotëm nuk janë më ata të dikurshmit dhe kërkesa e tyre është paksa më e lartë nga sa mendojnë shpërfillshëm ata që prodhojnë ofertën politike sot në këtë vend. Skepticizmi siç shkruante në një artikull të vetin Fatos Lubonja, mund të jetë veç të tjerash edhe ilaç. Nuk ka sesi të jetë gjenuine indinjata e lidershipit socialist për vjedhjen e votës dhe as kërkesa e tij për hapje kutish. Kjo është një kërkesë që nuk vjen aspak si një nevojë organike për demokraci, pasi nëse do të ishte e tillë do të kishte ardhur menjëherë pasi rezultati i zgjedhjeve tregoi se “politikës së re” i vodhën fitoren. Dhe vërtet, ndonëse nuk thuhet, ndjehet ngërçi që kanë agjitatorët socialistë për të mobilizuar masat, të cilave është vështirë sot gjysmë viti pas zgjedhjeve t’u thuhet se duhet të revoltohen që kryetari socialist të mos ndjehet i vetmuar. Se ata duhet të shpenzohen si mish për top pasi kryetari socialist që e hartoi vetë kodin zgjedhor, që e hartoi vetë barceletën me programin 1000 faqësh për zgjedhjet të cilin askush nuk e pa kurrë, që i emëroi vetë komisionerët në qendrat zgjedhore, që i quajti këto zgjedhje si më të mirat në histori dhe që tani, pas larjes së hesapeve me çdo zë kritik brenda partisë, gjashtë muaj pasi këto zgjedhje mbaruan, deri edhe pas pushimeve verore “abbronzato ed arrabiato” - siç e quan një mik sindikalist italian - ai kujtohet të ndjehet i ofenduar.
Prandaj, skenat teatrale të Berishës nga foltorja e Kuvendit, janë dhurata më e mirë që njëra gjysmë e kartës së bixhozit i bën siamezit të gjysmës tjetër. Janë thjesht një lojë mes dy ortakësh ku njëra dorë ndyn tjetrën në emër të një partneriteti të ri që duket se do të vazhdojë gjatë. Një partneritet të ngjashmish, që shqetësimin e vet real nuk ka aspak akuzat personale, por jetëgjatësinë e një sistemi të padrejtë që e ka katandisur Shqipërinë në vendin më të varfër, më të shfrytëzuar, më të korruptuar dhe më të padëshiruar të Evropës. Një partneritet i cili kujdeset që ky sistem i paskrupullt ekonomik që i detyron fëmijët të shërbejnë si qentë e gjahut të të huajve, të mbetet pa opozitë. Dhe që politika të mos ofrojë kurrë një alternativë shprese, por thjesht spektakël televiziv me sharje nga “robt e shpisë”. Është koha kur shqiptarët të kuptojnë se nuk mund të trajtohen më si masa pa tru, se ka një atdhe për ata që që nuk dorëzohen dhe se po rilind Shqipëria që refuzon shantazhin. Prandaj, kurajo!
* Botuar ne gazeten "Shqip", 04/12/2009
Përtej britmave luftarake, kanosjeve me shkulje dhëmbësh, hakërrimeve për escalation të situatës, guerrilje urbane, thirrjen në ndihmë të figurave letrare nga Adolf Hitleri e deri tek Mikhail Shakashvili, përtej atyre që dështimin personal kërkojnë ta kthejnë në përshpirtje evangjelizmi kombëtar, ka disa arsye pse kjo psikozë e re paniku nuk do të ngjisë në mendjen e shqiptarëve. Arsyeja kryesore është se ajo po gjenerohet nga njerëzit e gabuar. Liderët politikë të vendit, të cilët janë angazhuar në këtë fushatë frikësimi social, janë tashmë thjesht dy kokat simetrike të së njëjtës kartë të diskredituar bixhozi. Si një ndër nxitësit kryesorë të klimaksit pseudorevolucionar, Edi Rama i cili deri para pak kohësh mund edhe të merrej si një kreaturë kurioze dhe e pazakontë e politikës, tashmë s’është gjë tjetër veçse “njëri prej tyre”. Ndaj për këtë arsye kuotat e tij kanë rënë ndjeshëm. Me një seri sjelljesh të tijat, si refuzimin violent për të pranuar humbjen, tutkallizimin mbi kolltukun e kryetarit të partisë apo eleminimin politik të kundërshtarëve, ai i ka dhënë gjatë këtyre muajve, dorën kryesore transformimit të tij në krijesën e urryer që simbolizon sot në mendjen e shqiptarit të zakonshëm figura e politikanit tradicional. Nga ana tjetër me sulmin e fundit banal ndaj Edi Ramës, kryeministri i vendit dhe kryetari i partisë në pushtet i bëri atij edhe shërbimin e parë pas kaq kohësh. Edi Rama u çertifikua dhe u njoh në këtë mënyrë si kundërshtari i tij legjitim. Një njeri që është sjellë në mënyrë shembullore sipas normave që pranon sot politika në Shqipëri dhe që meriton për këtë arsye t’i jepet betejë. Fantazma e Fatos Nanos, apo orvatja e Ben Blushit quhen tani kapituj të mbyllur, rekluziviteti i gjatë, injorimi, tallja, mosmarrja seriozisht dhe karnevalizmi ndaj Edi Ramës mbaruan, dhe përmes një pagëzimi në baltë, ashtu siç e do zakoni i lashtë i politikës shqiptare, ai u emërua nga e djathta në postin e nderuar të armikut zyrtar të kryetarit. Ky shërbim kaq i shumëpritur që Sali Berisha bëri ndaj Edi Ramës duke kryer legalizimin e tij faktik si kryesues i opozitës si dhe hyrja e këtij të fundit në mënyrë fare të parashikueshme dhe me dëshirë në lojën e gërr-mërrit, është në anën tjetër edhe një nga dëmet më të mëdha që ai nuk e kupton se sapo iu bënë imazhit të tij. Një imazh deri dikur interesant sepse kontroversial. Për shumë aparatçikë, xhaketa gri, kope partiakësh apo servilë fondesh ai tashmë mund të ketë fituar staturën definitive të shefit. Për miliona të tjerët që takimin me politikën e kanë një temë përherë e më të bezdisshme, ai është tashmë një gur më shumë në koleksionin e tyre personal të skepticizmit. Qindra mijëra të rinjtë apolitikë të këtij vendi - të cilëve edhe pse ai s’i pati kurrë, të paktën mund t’u zgjonte shkëndija të rralla interesi - ai i humbi përfundimisht dhe për këtë duhet t’ia dijë për nder kolegut Berisha. Për këtë arsye, tromboni i rebelimit që Rama po sforcohet kaq shumë për t’i fryrë ditët e fundit, do të kumbojë në një tingull të trashë, të vjetëruar dhe komik për veshët e tyre. Ai nuk do të arrijë të zgjojë kurrë atë vrull përndezës, atë frymë “uprising” dhe atë efekt spektakolar që gjenitë e kreativitetit afër Ramës e kanë parë në youtube nga protestat e Otpor-it serb apo Pora-s ukrainase.
Këtu dalim vetvetiu tek një arsye tjetër përse psikoza e frikës që po mundohen të mbjellin liderët politikë, nuk do të gjejë një truall miqësor në asnjë mendje tjetër përveçse atyre të militantëve të thekur. Kjo nuk është një frikë reale, por plagjatura e një frike. Sikurse e gjithë platforma zgjedhore e Partisë Socialiste ishte një masë boshe e lyer me varak retorike impresionuese të kopjuar nga interneti (për të cilën tani madje edhe indinjohen pse nuk fitoi mbështetje), po kështu edhe metodat e marketimit të indinjatës, madje dhe indinjata vetë, janë një mall i importuar konsumi, tërësisht i huaj për shqiptarët. Deri para pak kohësh mund të ndodhte që të gjendeshin mjaftueshëm njerëz në Shqipëri që t’u bënte përshtypje një fjalim i flaktë me figuracion të pasur. Por ja që shqiptarët e sotëm nuk janë më ata të dikurshmit dhe kërkesa e tyre është paksa më e lartë nga sa mendojnë shpërfillshëm ata që prodhojnë ofertën politike sot në këtë vend. Skepticizmi siç shkruante në një artikull të vetin Fatos Lubonja, mund të jetë veç të tjerash edhe ilaç. Nuk ka sesi të jetë gjenuine indinjata e lidershipit socialist për vjedhjen e votës dhe as kërkesa e tij për hapje kutish. Kjo është një kërkesë që nuk vjen aspak si një nevojë organike për demokraci, pasi nëse do të ishte e tillë do të kishte ardhur menjëherë pasi rezultati i zgjedhjeve tregoi se “politikës së re” i vodhën fitoren. Dhe vërtet, ndonëse nuk thuhet, ndjehet ngërçi që kanë agjitatorët socialistë për të mobilizuar masat, të cilave është vështirë sot gjysmë viti pas zgjedhjeve t’u thuhet se duhet të revoltohen që kryetari socialist të mos ndjehet i vetmuar. Se ata duhet të shpenzohen si mish për top pasi kryetari socialist që e hartoi vetë kodin zgjedhor, që e hartoi vetë barceletën me programin 1000 faqësh për zgjedhjet të cilin askush nuk e pa kurrë, që i emëroi vetë komisionerët në qendrat zgjedhore, që i quajti këto zgjedhje si më të mirat në histori dhe që tani, pas larjes së hesapeve me çdo zë kritik brenda partisë, gjashtë muaj pasi këto zgjedhje mbaruan, deri edhe pas pushimeve verore “abbronzato ed arrabiato” - siç e quan një mik sindikalist italian - ai kujtohet të ndjehet i ofenduar.
Prandaj, skenat teatrale të Berishës nga foltorja e Kuvendit, janë dhurata më e mirë që njëra gjysmë e kartës së bixhozit i bën siamezit të gjysmës tjetër. Janë thjesht një lojë mes dy ortakësh ku njëra dorë ndyn tjetrën në emër të një partneriteti të ri që duket se do të vazhdojë gjatë. Një partneritet të ngjashmish, që shqetësimin e vet real nuk ka aspak akuzat personale, por jetëgjatësinë e një sistemi të padrejtë që e ka katandisur Shqipërinë në vendin më të varfër, më të shfrytëzuar, më të korruptuar dhe më të padëshiruar të Evropës. Një partneritet i cili kujdeset që ky sistem i paskrupullt ekonomik që i detyron fëmijët të shërbejnë si qentë e gjahut të të huajve, të mbetet pa opozitë. Dhe që politika të mos ofrojë kurrë një alternativë shprese, por thjesht spektakël televiziv me sharje nga “robt e shpisë”. Është koha kur shqiptarët të kuptojnë se nuk mund të trajtohen më si masa pa tru, se ka një atdhe për ata që që nuk dorëzohen dhe se po rilind Shqipëria që refuzon shantazhin. Prandaj, kurajo!
* Botuar ne gazeten "Shqip", 04/12/2009
Subscribe to:
Posts (Atom)