Demokraci pa popull

Nga Sokol Shameti

Shqipëria po shkon drejt zgjedhjeve të 23 qershorit të këtij viti me një Kushtetutë të paligjshme. Dokumenti i vitit 1998 me emrin “Këtu fillon e ardhmja” – e cila edhe ashtu ngjan si nëntitull i ndonjë filmi Sci fi - me të vërtetë i ka transportuar nënshtetasit e vet drejt një realiteti absurd. Kjo “e ardhme” që ka nisur 15 vjet më parë është një futurizëm postapokaliptik i përshkuar nga një krizë e thellë shoqërore, ekonomike dhe politike pasojat e së cilës i vuajnë të gjithë këtu në Shqipëri.

Në këtë realitet, njerëzit luftojnë për mbijetesë duke u kacafytur me armiq të padukshëm të një natyre aliene (të huaj për qënien njerëzore). Një nga këta armiq është për shëmbull korrupsioni, i cili ka shtrirë nën sundimin e vet sistemin rregullues të shoqërisë - shtetin - dhe e përdor atë kundër vetë njerëzve.

Për të dalë nga parabola fantastike, mund të themi se Kushtetuta që rregullon punët e shqiptarëve sot më 2013, nuk është ajo për të cilën ata votuan me referendum më 1998. Ajo është korruptuar përmes axhustimeve të njëpasnjëshme me gomë dhe laps kopjativ që politika i ka bërë tekstit të saj, për t’ia përshtatur këtë dokument nevojave të saj ditore. Por siç do të shohim më poshtë, këto “nevoja ditore” të politikës shqiptare, nuk janë edhe aq politike. Këtu qëndron edhe mëkati fillestar; anomalia që e bën Kushtetutën tonë të tanishme një dokument që s’përfaqëson vullnetin e popullit.

Teksa nga viti në vit, partitë politike janë vendosur përballë një trysnie ekonomike që i shtyn t’i largohen thelbit idealist për t’iu përshtatur prakticitetit materialist dhe kalkulimeve personale, ndërhyrjet në Kushtetutë nga kjo politikë e shndërruar në një komitet të përbashkët shërbimesh ndaj jo-publikes, kanë qenë pikërisht të tilla: kundër interesit të publikut.

Nën presionin e hapur apo të fshehtë të interesave të biznesit, politika si një trup i vetëm, ia ka dalë të ndërhyjë “pa leje” në këtë dokument të popullit. Ajo e ka tjetërsuar tashmë atë. Tri herë me radhë gjatë kursit të ri “socialist” të Ramës, e majta dhe e djathta janë bërë bashkë për të vjedhur pak nga pak diçka nga legjitimiteti i Kushtetutës derisa e kanë shndërruar tashmë atë, në një fletushkë në përgjithësi pa legjitimitet. Të paktën moral.


Mbi një formë shovinizmi moral

Ndryshimet kushtetuese të janarit 2007, ato të prillit 2008 dhe të shtatorit të vitit që shkoi, kanë degjeneruar thelbin e vetë kushtetutës si një e tërë. Prej këtyre ndërhyrjeve në Kushtetutë, hapësira demokratike në Shqipëri është sot e minimizuar në ekstremin e saj. Këto ndryshime që nuk do të kryheshin dot kurrë nëse opozita nuk do t’i donte ato, i kanë kthyer të zgjedhurit e pushtetit vendor në ushtarë të partive të tyre. Ato e kanë kthyer Kuvendin e Shqipërisë në një çerdhe njerëzish të papërgjegjshëm që nuk mund të shpërndahen nga Presidenti as nëse kalojnë në çmendje kolektive. Njëkohësisht po këto ndryshime, e kanë kthyer Presidentin e Republikës në një buratin të kryeministrit. Bashkë me të, edhe gjithë zinxhirin e sistemit të drejtësisë që varet nga Presidenti. Kjo Kushtetutë e përdhunuar nuk garanton më as pavarësinë e KQZ-së duke e shndërruar atë në një defekt të përhershëm teknik brenda makinerisë së zgjedhjeve, që për këtë arsye, kurrë nuk janë as të lira e as të ndershme. Gjithashtu këto ndryshime kanë zhdukur sistemin e kaluar elektoral për ta zëvendësuar me një farsë ku ligjin e bëjnë kryetarët e partive që forcojnë sundimin e tyre autoritar mbi vetë partitë.

Kjo nuk është Kushtetuta për të cilën kanë votuar shqiptarët. Ajo nuk është më një produkt i cili qëndron në fuqi me vullnetin e popullit. Përmes një marifeti ligjor, ajo është tashmë ngrehinë së cilës i janë gërryer themelet. Kjo gërmadhë po mbahet në këmbë përmes një paterice formale.

Forca e saj qëndron sot vetëm tek të ushqyerit e frikës se rrëzimi i kësaj Kushtetute nga ana e popullit është diçka e paimagjinueshme e cila mund të sjellë destabilitet dhe një të panjohur të madhe. Por kjo e panjohur e madhe është e frikshme vetëm sepse trajtohet si e tillë. Shantazhi ndaj vullnetit sovran të popullit zbatohet në mënyrë të tërthortë nga të dyja forcat politike në bashkëpunim me njëra tjetrën në një akt të përsëritur shovinizmi moral.

Teksa i mbajnë duart e zëna me pendën me të cilën shkarravisin kur t’u teket nene në Kushtetutën që s’është e tyrja, politikanët e PS dhe të PD kujdesen që të mbajnë në profil të ulët apo në terr informativ, pikërisht ato elemente të Kushtetutës të cilat mund të lëviznin pakëz balancën e pushtetit nga politika si e tërë, për tek populli.

I gjithë ky zell pervers për të ruajtur ekskluzivitetin në vendimmarrje, ka vetëm një shpjegim: Ligjvënësit shqiptarë kanë reshtur së qenuri të punësuarit e publikut andaj edhe zelli i tyre nuk shkon në drejtim të shërbimit ndaj këtij “punëdhënësi”. Punëdhënësi i ri i ligjvënësve duhet kërkuar tek ata që përfitojnë më shumë nga korruptimi i sistemit politik dhe shtetit në Shqipëri. Ata janë një klasë biznesmenësh të cilët e përdorin politikën si një vegël për t’u ruajtur stabilititetin e sundimit. Për këtë arsye, politikanët shqiptarë dërsijnë që të dëshmohen përpara punëdhënësve të tyre (shpesh këta punëdhënës janë direkt kolegë të tyret në karrigen ngjitur në Kuvend), si të domosdoshëm.

Kjo luftë e pabesë guerrile e politikanëve kundrejt popullit të tyre, për t’i marrë këtij të fundit të drejtën e sovranitetit, buron kryesisht nga tradhtia e hapur që forcat politike i kanë bërë interesit publik. Ajo frymëzohet prej armiqësisë së tyre me këtë Kushtetutë ku sanksionohet se privatja dhe publikja në Republikën e Shqipërisë trajtohen në mënyrë të barabartë.

Nga disa agjenci publike siç duhej të ishin në versionin e tyre origjinal, partitë politike janë shndërruar në të kundërtën e tyre. Dhe më në fund, gjithë kjo qasje e denatyruar e politikës ndaj vetë politikës është pasojë e zbrazjes nga kontenti që është ofruar si alternativa e pakundërshtuar zhvillimore neoliberale në Shqipërinë e 22 vjetëve të fundit.

Depolitizimi i politikës

Deindustrializim i prodhimit, demilitarizim i ushtrisë, deintelektualizim i arsimit, depersonalizim i individit. Të gjitha produktet me përmbajtje të boshatisur të historisë së re shoqërore shqiptare kanë shtruar terrenin për shndërrimin e kulturës së asgjësë në një kulturë dominuese tek ne. Hija e përbindëshme e neoliberalizmit të pa-sfiduar është shtrirë përditë e më bindshëm kudo.

Ky përbindësh që e shpronëson shoqërinë nga vetvetja për të lënë pas thjesht një lëvozhgë të shtrydhur nga brendia njëlloj si në filmin “Alien” të Ridli Skotit, ia ka dalë që të ketë tashmë edhe një bazë ligjore: një Kushtetutë jo-kushtetuese. Mbi të, vigjëlon roja e saj: Një politikë e depolitizuar.

Prej 22 vjetësh nën të njëjtën plojë zvetënuese politika shqiptare është nxitur të përfshihet në një kurs zhveshjeje nga thelbi për t’u transvestuar në një miniaturë butaforizmi dhe marrdhëniesh publike. Debatet e saj janë pa esencë. Krizat, aspak gjenuine por të programuara dhe të telekomanduara nga kullat e partive apo ato të bulevardit. Acarimi artificial i debatit teknik dhe personal, shërben si një suplement për debatin e vërtetë politik.

Fushata e fundit pseudopolitike ofron disa shembuj të freskët. Pseudo e majta, përmes aktesh të njëpasnjëshme të një retorike me ngjyrime deri raciste e gjen veten të përfshirë në komente kundër origjinës veriore të zyrtarëve të pushtetit, si dhe duke dhënë referenca të njëpasnjëshme përbuzëse ndaj të gjithë të moshuarve të Shqipërisë, kur e arsyeton keqqeverisjen e Berishës me moshën e tij të plakur, apo shpinën e kërrusur, etj. Nga ana tjetër djathta është e angazhuar në portretizimin e socialistëve si “marksistë” (lexo: enveristë të vegjël, gjakpirës potencialë), apo të inkurajimit të nënteksteve për pasuesit e Ramës dhe Erion Velisë si narkomanë dhe homoseksualë.

Kjo shfaqje që ekzalton kontrastin teatral midis palëve, fsheh zbehtësinë e argumenteve të vërteta mes diferencave të tyre politike. E megjithatë, për sa kohë retorika e tyre mbahet në terma jo-politikë, por thjesht teknikë, madje propagandistikë, ata ngjajnë brenda habitatit të vet natyral. Sapo detyrohen që ta politizojnë mendimin ata shndërrohen në karagjozë që mundohen të shpëtojnë përmes përdorimit të një gjuhe të sforcuar dhe të panatyrshme. Shikoni Ramën kur rrotullon fjalë të përgjithshme fjalimesh të kopjuara nga fushata amerikane teksa s’di sesi të shpjegojë sistemin e taksimit progresiv; apo Berishën që lufton me mullinjtë e marksizmit për të njëjtën arsye.

Politika pa politikë është pazari i lirë me të cilin politikanët shqiptarë synojnë të qëndrojnë me çdo kusht në piacë. I gjithë ky ekuacion funksionon vetëm me kushtin që opinioni publik prej 22 vjetësh nën trysninë e gërryerjes së publikes, të ketë mbetur vetëm “opinion” pa komponentin e tij “publik”. Politika e depolitizuar funksionon kështu vetëm përballë një qytetarie të çarmatosur nga mendimi kritik.

Shpopullimi i demokracisë

Sistemi politik në Shqipëri është dëshmi për një grup individësh të shkëputur nga interesat e popullit të cilët modifikojnë me arrogancë vetë vullnetin e popullit e më pas vazhdojnë të vetëkonsiderohen prapë si “përfaqësues” të tij.

Nëse vetë pjesë të këtij sistemi që alternon vetveten në pushtet, e pengmarrin kauzën e demokracisë për të kamufluar me të ambicjen për rotacionin e hegjemonisë, ajo që ndodh nuk është më demokraci në veprim. Ajo është një akt reaksionar që i përgjum masat dhe i bën ato të besojnë se luftën e tyre mund ta kryejë dikush tjetër. Ajo është një demokraci pa komponentin “demos” (popull), përbrenda.

Në kushtet kur qytetari e delegon luftën e tij, ai ka hequr dorë nga thelbi i vet si qytetar dhe nga papajtueshmëria e tij me autoritarizmin. Dhe kjo formë kapitullimi, në mos është një vetëvrasje politike e popullit, mbetet një spastrim vullnetar “etnik” i tij nga territori i demokracisë.

Ky shpopullim i demokracisë është një transgresion i demokracisë së vërtetë, një korruptim i misionit të saj dhe devijim i destinacionit. Kjo demokraci pa demokraci është ajo që po synohet të zbatohet në Shqipëri nga e ashtu-quajtura “opozitë”. Kjo është ajo ndaj së cilës populli, por mbi të gjithë, ata që e konsiderojnë veten të majtë, duhet të organizojnë qëndresë.

Ç’të bëjmë?

Historia e re shqiptare mund të na ofrojë me qindra shembuj sesi nën miellin e demokracisë është pudrosur këmba e zezë e ujkut të autokracisë anti-qytetare. E megjithatë “demokraci” është fjala e duhur. Ai është emri për të përshkruar luftën kundër një sistemi autoritar që ia ka grabitur pushtetin politik popullit dhe ia ka vënë në dispozicion atyre që zotërojnë pushtetin ekonomik. Kjo luftë ushtrohet nga populli kundrejt gjithë këtij autoriteti politik të diskredituar, pavarësisht krahut të tij.

Kushtetuta duhet t’i rikthehet popullit, si një e drejtë e tij sovrane. Në vend të referendumeve për nevojat e sistemit, referendumi numër një, duhet të jetë ai për t’i kthyer Kushtetutës së Shqipërisë legjitimitetin e saj të grabitur nga kolaboracionizmi anti-qytetar midis PD-së dhe PS-së në këto 6 vjetët e fundit. Shqipërisë i duhet të gjejë rrënjët e së keqes në politikë dhe t’i shkulë ato: Një Kushtetutë e popullit, të cilën e miraton populli dhe mund ta ndryshojë vetëm populli, duke i garantuar përbrenda edhe një sistem sigurie që i mban larg duart e gjata ngatërrestare të politikës nga zembereku i saj i lirisë.

Ky mision nuk arrihet duke u dorëzuar në lojën e depolitizuar të politikës shqiptare që e përqendron vëmendjen e publikut tek emrat, moshat, prirjet seksuale dhe përkatësinë krahinore të atyre që duan të këmbejnë njëri-tjetrin në timonin e rotacionit. Ky mision kryhet duke kritikuar pa mëshirë axhendën e atyre “politikanëve” që duan të imponojnë për politikë këtë retorikë emrash të përveçëm, moshash, prirjesh seksuale dhe përkatësie krahinore. Janë pikërisht këta politikanë, të cilët në organizimin e atentateve të përsëritura ndaj Kushtetutës së popullit për t’i siguruar vetes pushtet të rehatshëm kurdoherë që t’u vijë radha, nuk influencohen aspak nga gjithë këto “barriera” primitive që ua servirin si katekizëm të detyrueshëm votuesve të tyre.

Jo zgjedhje të bazuara mbi një Kushtetutë të shpërfytyruar, por referendum për të çliruar Kushtetutën nga vargonjtë e politikës dhe për t’ua kthyer atë qytetarëve. Përndryshe, rotacioni i së keqes në pushtet do të vazhdojë ciklin e vet. Ndërsa shqiptarët do të mbeten përsëri spektatorë të pafuqishëm përballë atyre që rrotullojnë fatin e tyre dhe të fëmijëve në këtë ruletë periodike pushteti dhe abuzimi.

Ikja prej televizionit

Nga Sokol Shameti

Gjenden ende njerëz që mendojnë se shoqëritë njerëzore e përmbajnë brenda natyrës së vet prirjen për auto-emancipim: sot jemi më të avancuar se dje; nesër do të jemi shumë më përpara shoqërisht, se sot. Ky pohim evokon fatkeqësisht një ftesë paralizuese. Një strukturë mendore që të zhvesh nga pjesëmarrja dhe të redukton në pësues. Një ftesë për të hequr dorë nga nxitja drejt përparimit dhe për ta lënë gjithçka në kompetencën e një agjencie supreme; diçkaje të pakontrollueshme siç është vetë koha apo karakteri i shoqërisë njerëzore.

Si një nga mrrokllat më të festuara në nxitjen e progresit të njeriut, televizioni dallon në këtë debat si parja e kuqe poetike mes një sfondi të mërzitshëm gri proze administrative. Televizioni është kopertina, rrufepritësja më e lartë, ajo që bie më tepër në sy; krejt si një aktor i pajtuar për të mbajtur një monolog dy orësh në një skenë, ai është pa rrugëdalje në fokusin e shikimit të të gjithëve. Por mbase edhe jo krejt padrejtësisht.

Dhe është e udhës të hiqet një verejtje e shkurtër historike këtu. A është televizioni që shohim sot, në lartësinë e misionit të tij emancipues sikundër ishte në vitet e rinisë së tij prej rockstari të zhvillimit, kampioni të çlirimit të mendjes, dhe Elvisi të good taste-it (për ta përshkruar përmes një figure mitike që u mundësua gjithsej prej vetë televizionit)? A është shëndeti i tij i painfektuar nga sëmundje vrasëse të sistemit të sotëm konsumist që josh kah paradoksi hedonistik dhe uniformizimi i të jetuarit?

Fatkeqësisht kjo nuk mund të thuhet më dhe tashmë loja e televizionit me teleshikuesin ka hyrë në dekadën e saj të dytë të një gjuetie të ndërsjelltë. Skena është e hapur për sytë dhe interpretimin e të gjithëve: mund të konstatojmë sesi teleshikuesi sa vjen e bëhet më absurd në kërkesat e veta përherë e më të paqarta ndaj tezgës televizive, ndërsa vetë televizioni i alarmuar përgjigjet duke eksperimentuar forma novatore përmes së cilave mungesa e gjësë brenda tezgës justifikohet me numrin e madh të tezgave apo shumëngjyrësinë e tyre.

Nuk është e paktë literatura që përshkruan robërinë e shoqërisë së sotme nën magjinë pushtuese të ekranëve xixëllues që siç i përshkruan Ervin Hatibi, janë vatrat moderne pa zjarr dhe tym të çdo shtëpie që kanë zëvendësuar vatrat e dikurshme rreth prushit të të cilave mblidhej gjithë familja në një ritual të përnatshëm nderimi. Ndërkaq është i paktë, pothuaj i pa pranishëm, sinjalizimi i televizionit si një skllav i imagjinatës përherë e më perverse të vetë shoqërisë së cilës i shërben. Të një shoqërie që funksionon në disa kushte sociale që ia zvetënojnë asaj karakterin duke e shtyrë drejt perversionit të pandalshëm, duke e kthyer kësisoj në një fëmijë të prapë, të pakënaqur e sidomos, të pakënaqshëm.

Një vështrim mbi ekranë. Kaq mjafton dhe mund të hetohet sesi përfundimisht, në këtë epokë historike, njerëzimi mund të thuhet pa frikë se e ka humbur shpatën e vet, kurën shëruese në formën e një televizioni të madh, përndritës dhe plotësues. Në vend të tij është televizioni që djersitet të ngjajë i denjë, të plotësojë rolin e tij, të bëjë figurë të mirë.

Por kjo disfatë ka ardhur sepse televizioni ka humbur koracën e vet, në formën e një shikuesi kritik, të qartë dhe të artikuluar në kërkesën e vet ndaj televizionit. Njeriu i ditëve tona është i paqetë, i frustruar dhe i papërqendruar. Televizioni i tij përmbledh të njëjtat epitete. Një marrdhënie psikiatrike torture reciproke. Në një referencë religjoze, sikurse Zoti krijoi njeriun sipas shëmbëlltyrës së vet, në rastin e televizionit kemi një “zot” të deformuar sipas shëmbëlltyrës së njeriut të sotëm.

***

Çfarë po ndodh me televizionin nuk është fare larg asaj që po ndodh me vetë audiencën e tij në jetën “jashtë” marrdhënies me televizionin. Teleshikuesi është në një proces transformues që po e shndërron nga një prodhues të specializuar e të domosdoshëm, në një qënie të vënë në pikëpyetje dhe pa themele solide përballë një ekonomie globale vazhdimisht në shndërrim. Edhe televizioni po reagon njëlloj. Edhe ai është tashmë i vënë në pikëpyetje dhe i konkurruar. Në një shtyrje më ekstreme, ai deri orvatet të ngjajë me konkurrentët e vet duke rezultuar në shembëlltyra transgresive herë të aparatit DVD, herë të televizorit pay per view të hotelit luksoz, e herë të deri vetë internetit.

Publiku po thërrmijëzohet në miliona e miliarda njësi ku joshja për uniformitet përjetohet në mënyrë individuale? Idem edhe televizioni që furnizon këtë lloj publiku. Ai po platformizohet njëkohësisht duke u atomizuar në specialitete e disiplina të ndara: një kanal vetëm për muzikën, një për lajme, një për sport, një kanal vetëm për aventurë, një tjetër vetëm për seks.

Njeriu i erës së re televizive shfaqet më i dobët cilësisht në edukim, nivel kulturor dhe uniteti social? E njëjta gjë me televizionin që krahasuar me vetëm pak dekada më parë, ofron gjithashtu produkte e personazhe cilësisht më defektive në bagazhin e vet edukues, kulturor apo frymëzues.

Karakteri josfidues i televizionit po përftohet si pjesë e denatyrimit të gjithçkaje në epokën ku jetojmë. Kërkesa për diçka radikalisht të ndryshme në kontent, ka shkaktuar një ofertë të boshatisur nga përmbajtja. Mjafton të shohim përreth dhe ajo që do të dallojmë nuk ndodh vetëm me televizionin: jetojmë në kohëra kur çmohet më shtrenjtë kafja e dekafeinuar, birra e dealkoolizuar, sheqeri i desheqerizuar dhe deri riprodhimi i defertilizuar.

Televizioni i një gjenerate është vitrina e saj. Ne s’jemi gjë tjetër veçse historia që i tregojmë vetes rreth vetes. Realisht, një akt auto-sabotazhi për të shënjuar pozicionin tonë social. Narrativë personale në trajtë ideologjie të pastër për konsum të brendshëm. Televizioni që shohim është ndërkaq mjeti difuziv i kësaj ideologjie sonës të ushtruar ndaj po nesh. Një propagandë e re, që na gërryen gjatë kohës kur ne s’jemi të ndërgjegjshëm rreth saj, për të na kthyer në kompatibël brenda këtij sistemi ku tregtohet asgjëja.

Shqetësimi është i pranishëm dhe shumë sensorë e kanë kapur prej kohësh. E konstaton edhe Ardian Vehbiu në artikullin “Efekti televiziv” të 19 nëntorit 2010: “Çuditërisht, televizioni i sotëm në Shqipëri po ndihmon për të rikrijuar një botë të mbyllur, të dominuar nga imazhi i kërthizës – kërthizës së botës, që është bërë tashmë Shqipëria virtuale e mediumit televiziv, dhe kërthizave të vetes, që shohin në ekranin-pasqyrë protagonistët e hiçit”. Dhe më tej: “…televizioni i sotëm shqiptar, me gjithë pluralitetin fals të materialit që ofron, po vjen duke e thelluar konsumin vetë-referencial nga publiku në përgjithësi dhe qytetarët në veçanti. Ndërsa elitat vështrojnë veten në ekranet, publiku tjetër zbavitet me reality shows, të cilat ushqejnë iluzionin se kushdo mund të ngjitet në majë të piramidës”.

Televizioni si qark i mbyllur, në një karusel personazhesh të selektuara nga kërkesa për të përfaqësuar të panevojshmen, boshen, të kotën, është megjithatë vetëm njëra anë e medaljes; thjesht përkufizimi gjenerik i asaj çka ofron si kontent kutia dikur e vogël dhe e mirë që tashmë edhe vizualisht është shndërruar në një pllakë pa volum. Por kjo është vetëm maja e ajsbergut.

Slavoj Zizek nënvizon deri praninë dërrmuese të karaktereve sociopatike midis heronjve më të duartrokitur të serialëve televizivë. “Këta pacientë patologjikë, janë kudo. Nga përbindësha gangsterë si Tony Soprano-ja, serial-killerë si Dexter-i, antiterroristë torturues si Jack Bauer-i e deri tek etër të dështuar dhe primitivë si Homer Simpson-i”. Të mos i hyjmë me themel përvojës shqiptare dhe “serialëve” tanë televizivë në trajtuar në formë superprodhimi lajmesh nga bota e kriminalitetit: s’është e vështirë të krijosh një hitparade të bollshëm sociopatësh nga who’s who’s-i i katalogut tonë të gangsterëve, vrasësve e hajdutëve të pranuar si pika reference e të turlilloj gomerëve të katapultuar pa asnjë seleksion, pa asnjë kontroll, pa asnjë frenim bash mu në pjatën e atyre që hanë bukën e përnatshme televizive.

Nuk ka asnjë shpjegim tjetër për këtë dominancë modelesh asgjësuese të ngritur në lartësinë e emulacionit televiziv, përveç kalbëzimit të stofit tonë social në një teleologji makabriteti politik; një shoqëri e cila ka nevojë për sociopatët në mënyrë që të funksionojë normalisht në eskatologjinë e saj. Rregullat e shoqërisë duhet të dhunohen si një mënyrë e vetme për të shpëtuar përfundimisht vetë shoqërinë.

***

A po emigrojnë ndërkohë njerëzit larg prej televizionit? Shifrat janë kontradiktore, por edhe domethënëse: Në një javë një amerikan shikon rreth 28 orë televizion dhe bisedon 38 minuta me fëmijët e tij. Nëse një banor i tokës ka televizor në shtëpi ai e ndez atë mesatarisht 7 ditë në javë. Çdo fëmijë, përpara se të arrijë moshën shkollore ka parë tashmë të kryhen rreth 8000 vrasje në televizor. Rreth 75% e prindërve thonë se fëmijët e tyre shohin më shumë televizion se ç’duhet. Etj, etj.

Njerëzit ndërkohë, si sardelet prej dritës, thuhet se tërhiqen prej territoreve me përqendrim të lartë parash. Për herë të parë në histori, shpenzimet e sektorit të reklamave në internet kapërcyen televizionin në një ekonomi kryesore si ajo britanikja në vitin 2009. Prej atëherë prirja nuk ka ndryshuar. Çdo akt refuzimi, siç dihet, është nga pak edhe një shenjë e dërguar nga e ardhmja.

Televizioni që bota e sotme mban si pasqyrë përballë vetes, sikurse diskutohet në debatet më të mëdha intelektuale në Perëndim, rrezaton ekzistencën e një krize të fortë strukturore të sistemit kapitalist në të cilin funksionon kjo shoqëri. Që shoqëria kapitaliste e konsumit të funksionojë ka nevojë për dy kategori njerëzish. E para është kategoria e të inkuadruarve në sistemin e pagës (ti ke një punë përmes së cilës ti prodhon diçka më shumë sesa vlera me të cilën paguhesh). E dyta është kategoria e armatës së përhershme kërcënuese të kësaj kategorie (njerëz të lënë në mënyrë të përkohëshme jashtë sistemit të pagës, të cilët shërbejnë si një revolver i përhershëm në ndërgjegjen e kategorisë së parë).

Ky lloj sistemi në sofistikimin e tij për të mbajtur përherë në tension kategorinë e robërve të pagës, ka krijuar një varietet edhe më perfekt të kategorisë së dytë të të papunësuarve. Ky është varieteti i njerëzve të papunësueshëm. Ata janë fabrikuar që në gjenezë për të qenë jashtë sistemit të prodhimit. Jo thjesht “intelektualët” e dikurshëm, apo artistët, letrarët, politologët e filozofët. Sistemi superprodhon stoqe të rënda juristësh, ekonomistësh, menaxherësh, modelësh gjithëfarësoj. Askush prej tyre nuk di sesi gatuhet një bukë. Shumë prej tyre janë madje të ndërgjegjshëm që në vitet e shkollës, se punësimi i tyre do të jetë një fantazmë që do t’i përndjekë gjer në vdekje.

Televizioni ofron sot justifikimin për ekzistencën e kësaj kategorie. Në televizion, njerëzit e shkëputur nga puna janë në shtëpinë e vet. Televizioni sot është një nga elementët që mundohet të legalizojë në mënyrë kontrabandë pseudo-normalitetin e situatës. Përmes tij kryhet sot lartësimi i shoqërisë së punës absente dhe inkurajimi i njeriut që s’punon.

Jo rastësisht, sot është zakonshme të gjesh të portretizuar në televizion deri vrasësin, sociopatin, boshin dhe vanitozin. Ndërkohë është një nga fenomenet më të rralla të hasësh në televizionin e sotëm gjurmët e njeriut punues, atij prodhues, apo edhe thjesht referenca të një pune prodhuese që është në kryerje e sipër. Puna si proces është e padukshme në ekran, duke bërë që edhe në realitet ajo të mos ngjajë e domosdoshme.

Për botën e spektaklit, ç’të thuash? Në serialë dhe realizime të tjera të inskenuara televizive, personazhet duket sikur jetojnë me frymën e shenjtë. Femrat përherë të indinjuara të “Sex and the city” apo adoleshentët inoksidabël të “Friends” do të marrin nëpër gojë gjithçka që mund të prodhojë fantazia e njeriut, por kurrë shqetësimin se nga do të burojnë të ardhurat për të bërë atë lloj jete që ua kanë zili njerëzit që i shohin.

Personazhet e televizionit nuk punojnë. Ata thjesht jetojnë. Mirë ose keq. Ajo që mungon në këtë fotografi familjare është dimensioni i tyre ordiner; amputimi i procesit prodhues nga historia e tyre, ose kalimi i saj në një rol episodik krejt në funksion të argëtimit që propagandohet si gjendja natyrore e njeriut të sotëm edhe në specialitete televizive si reality show-s ku pjesëmarrësit thjesht vegjetojnë. Përmes shembullit të tyre ata ofrojnë sugjerimin që askush të mos e shohë tek puna a mungesa e saj, burimin e mirëqenies apo problemeve të tij. Duke na ndërhyrë kështu pa u ndier në strukturën tonë mendore e duke e bërë të logjikshëm këtë nonsens, televizioni na ushqen ngadalë me të vetmin ushqim që sistemi ynë shoqëror mund të prodhojë: kontentin e zbrazët ku ideologjia vjen e maskuar si zgjedhje personale.

Revista “AKT”

Vjeshtë-dimër 2012-2013

Dum-dum referendum

Të martën e 18 shtatorit pasdite, në mes të sallës së Kuvendit të Shqipërisë u krye një vrasje. Ekzekutorët ishin 130 deputetë ushtarë me 130 vota-plumbat e tyre. Urdhëruesit në prapaskenë, dy kryetarë partish që komandojnë në sinkronizim me njëri-tjetrin zjarrin e pushkatimit të armikut që qëndron me duar të lidhura përballë togës. 

Ky armik i dënuar me vdekje është vullneti qytetar. Një vullnet, të cilin me dredhi e kanë shtrënguar të shprehet me votime vetëm një herë në katër vjet, por edhe atëherë mundësisht sa më rrëmujshëm, sa më në vija të përgjithshme dhe sa më paqartësisht. Vini re sesi thuajse çdo vend nga ata që shqiptarët e marrin për model mirëqenieje, i drejtohet pa kurrfarë frike referendumit popullor. Kudo qytetarët e lirë të një vendi demokratik votojnë gati çdo javë për një temë të caktuar me qëllimin e vetëm: si ta bëjmë më legjitime demokracinë? Si ta bëjmë atë më përfaqësuese dhe qytetarët më pjesëmarrës në qeverisjen e tyre?

Nga ana tjetër, shikoni sesi përgjatë 22 viteve të fundit, shqiptarëve u është lejuar vetëm dy herë e vetëm in-extremis të votojnë në një referendum. Herën e parë për të vendosur formën e regjimit. Dhe herën e dytë për të votuar kushtetutën. Në çdo rast tjetër, referendumi në Shqipëri ka qenë – dhe vazhdon të jetë – një vijë e kuqe, e pakalueshme dhe e frikshme. Në çdo rast që qytetarët e kanë kërkuar këtë të drejtë përmes mbledhjes së 50 mijë firmave të kërkuara nga Kushtetuta, i kanë zmbrapsur pa shumë ceremoni. Opozita si rregull ka heshtur si bashkëfajtore në përpjekjen burracake të politikës shqiptare për të mbajtur ekskluzivitetin në çdo vendimmarrje të rëndësishme në vend.

Ajo që u leverdis dy forcave politike pa asnjë dallim, është mbajtja në fuqi e këtij varianti ekstrem, një lloj stalinizmi të kapitalizmit, që të dy palët kanë instaluar në Shqipëri. Duke e kufizuar dhe ngushtuar qëllimisht hapësirën e shprehjes së vullnetit qytetar në një ditë të vetme gjatë zgjedhjeve, ata janë në gjendje ta kontrollojnë, administrojnë dhe potencialisht edhe ta manipulojnë këtë vullnet. Historia jonë e re është plot me shembuj për këtë. Çfarë do të ndodhte nëse çdo vit do të ishte referendumi i qytetarëve ai që do të vendoste për mënyrën sesi duhet ndarë buxheti, apo se kush duhet të jetë prokurori i republikës, a kreu i aksh gjykate, a nëse duhen lejuar importe plehërash, a nëse duhet negociuar me Greqinë kufiri detar, e kështu me radhë? Çfarë pushteti do t’i mbetej qeverisë për të abuzuar? Çfarë justifikimi do t’i mbetej opozitës për të thënë se ajo kërkon drejtësi për shqiptarët, por ç’e do që s’e lënë?

E vërteta është se të dyja palët, bëjnë gjithçka për t’i mbajtur qytetarët sa më larg mundësisë për të shprehur mendimin e tyre në referendume a votime të tjera çfarëdo që janë jashtë sistemit elektoral të kontrolluar prej tyre. Gjithë përligjja që ato i bëjnë praktikave të tyre sunduese kur vijnë në pushtet, është marrja një herë në katër vjet në zgjedhje e të drejtës për të qeverisur vendin. Ato valëvisin si liçenca disa programe aspak politike, aspak të shtjelluara dhe aspak të qarta, të mbushura me retorikë boshe, fjalë të forta e pa asnjë kontent të vërtetë. Vetëm në këtë mënyrë, ato mund t’i lënë dorë të lirë vetes më pas të manipulojnë me besimin popullor duke përdorur justifikimin se për çdonjërën nga prapësitë që po bëjnë, janë votuar një herë, edhe pse e vërteta është ndryshe.

Politikanët e të dyja krahëve preferojnë që edhe kur janë në opozitë të mos e thërrasin për ndihmë gjykimin e popullit me referendum. Qëllimisht ata injorojnë duke e shndërruar në një tallje të vërtetë nenin 150 të kushtetutës që sanksionon se 1 e pesta e deputetëve mund të kërkojnë thirrjen e një referendumi. Ata janë gati të durojnë për 4 apo 8 vjet qëndrimin në opozitë, por ama kurrë të mos u mësojnë shqiptarëve rrugën sesi me anë të demokracisë direkte mund t’i japin qeverisjes së përditshme formën që ata duan. PS dëshiron më mirë të postojë mesazhe në twitter apo të ngrejë çadra serumesh në bulevard për të ruajtur protagonizmin e saj egoist sesa t’u delegojë shqiptarëve - të cilët ajo thotë se i përfaqëson - të drejtën për të vendosur për çdo çështje që ata e proklamojnë si me rëndësi jetike. Ajo zgjedh më mirë të luajë teatër sesa të kërkojë me vetëm 28 deputetë nga të sajët, që çështje të rëndësishme për të (si psh. ndryshimet kushtetuese për gjykatat), të hidhen për votim popullor me referendum. E çfarë pastaj se qeveria bllofon duke “kërcënuar” me hedhje në referendum për ligjin e imuniteteve? Çfarë e tremb “të majtën” shqiptare nga referendumi dhe e shtyn deri aty sa ta konsiderojë atë një shantazh duke iu dorëzuar çdo teke të mazhorancës?

Shikoni sesi deri edhe deputetë të shquar të PS-së s’e fshehin se sa gati janë që më mirë të pranojnë kufizimin e përfaqësimit të popullit sesa asgjësimin e imunitetit të vetes. Fatmir Xhafa fjala vjen, jurist, përfaqësues i lartë ligjor i opozitës “së majtë” thoshte hapur në mes të Kuvendit se sapo PD t’i bënte partisë së tij disa koncensione, ata do të uleshin së bashku për të shmangur një praktikë kaq të shtrenjtë siç është referendumi. Kështu pra, më 18 shtator, pasi e kishin përdorur referendumin si një gogol për të trembur e tallur njëri tjetrin, politikanët - siç xhanëm pritej - nuk e bënë gabimin që t’i lejonin shqiptarët të shprehen me anë të demokracisë direkte për temën e imuniteteve. Një temë, e cila u tha se do të ndryshonte jetën e të gjithëve. Por privimi i shqiptarëve nga e drejta e tyre për të marrë pjesë në politikë është vetëm rezultati i një loje të gjatë të politikës me ta. Historia përsëritet dhe ja përshembull, katrahura e imuniteteve që mund të shërbejë si një ilustrim par-excellence, ka një zanafillë disi më të hershme.

Ashtu si edhe për raste të tjera analoge, a s’janë zhvilluar ngjarjet pak a shumë kështu? Më 12 korrik, Partia Socialiste dhe ajo Demokratike nënshkruajnë një armëpushim duke vendosur së bashku sesi do ta administrojnë militantët e tyre vullnetin e qytetarëve në zgjedhjet e ardhshme. Kjo ujdi quhet si përherë me emrin kumbues: “reformë zgjedhore”. Ky s’është fare lajm pasi këtë ato e bëjnë në mënyrë periodike, në prag të çdo fushate elektorale. Me mjeshtëri ato paraprakisht kanë krijuar idenë se kodi zgjedhor në fuqi dhe Kushtetuta kanë probleme të rënda që po e na e mbysin demokracinë në shpërgënj. Më pas, sipas manualit, PS dhe PD aktrojnë për dy tre muaj, kinse nuk po gjejnë llafin me njëra tjetrën për ta riparuar këtë anomali të tmerrshme. Ato bombardojnë median me idenë se nëse nuk gjendet një zgjidhje atëherë kjo do të thotë shfarosje e qytetërimit njerëzor në trajtën që ne sot njohim. Në fund, pasi djegin dy tri drafte propozimesh e raunde negociatash që vetë i shpallin e vetë i shkelin, në limitin e fundit të një afati që e caktojnë po vetë, ulen në një mbledhje maratonë. Dhe gjithmonë aty, fap, ndodh mrekullia – mosmarrëveshjet zhduken sikur s’kanë ekzistuar, kodi ndryshohet dhe kushtetuta pëson shformimin e radhës.

E njëjta gjë ndodhi edhe më 12 korrik të këtij viti. PS dhe PD e ndryshuan prapë kodin zgjedhor dhe akti i komedisë ku ato shtiren sikur janë gati t’i shkulin rropullitë njëra tjetrës, u konsiderua që mbaroi. Megjithatë, duhej një artific për të përligjur idenë se këto dy forca politike mbeten armike të betuara me njëra tjetrën dhe se “lufta” gjithsesi, vazhdon. Ndaj u ngrit miti i imuniteteve. Dikush në PS dhe PD duhet të jetë shqyer gazit për dy muaj rresht duke parë edicionet e lajmeve, artikujt e gazetave e madje edhe opinionet e qytetarëve në rrugë rreth kësaj stuhie në gotë. Shqipëria u nda në dy kampe. Rufjanët propagandistë të partive, sa s’u asfiksuan duke u fryrë borive të apokalipsit nga faqet e shtypit. Ditët ishin të stuhishme si një kinematografi luftarake. Tymin e dekorit e garantonin pyjet që digjeshin. Në Kuvend zhvilloheshin seanca epike. Njerëzit mendonin se PS e PD për pak do të rroknin shpatat për t’u therrur me njëra tjetrën. Adrenalina e rivalitetit dukej se ishte kthyer prapë për t’i dehur të gjithë me shijen e saj.

Por ndërkohë, nga ana tjetër e perdes, askush as që e përmendte fare marrëveshjen e 12 korrikut ku dy “kundërshtarët” kishin pirë gjak ortakërie duke u bërë vëllam me njëri tjetrin. E ky cak final për të arritur perceptimin publik se “ata janë të ndryshëm” ishte në të vërtetë arsyeja e gjithë kësaj komedie të zhurmshme verore. Por ata nuk janë të ndryshëm. Pavarësisht çdo kundërshtie e divergjence, ata i bashkon konspiracioni i urrejtjes së qytetarëve. I bashkon etja për të sunduar pa shqetësime kurdoherë që t’u vijë radha. Ata i bën njësh grykësia për të mbretëruar pa lejuar askënd të hedhë sytë gjatë kohës kur marrin vendimet, kur shesin resurset e atdheut, kur emërojnë tarafet, kur shtrembërojnë ligjet, kur shpërdorojnë taksat dhe kur privilegjojnë të ngjashmit.

***

Teksa u mësua se të dy liderët e çetave partive politike kishin lënë vendin tri ditë më parë, në 21 shtator, për vizita të përkohëshme jashtë shtetit, Shqipëria kaloi pa u kuptuar një nga 24 orëshat e saj më normalë të tranzicionit. Konsultoni raportet policore: asnjë shqiptar nuk vrau ndonjë shqiptar tjetër të premten e fundit. Nuk u regjistrua asnjë konflikt. Asnjë plagosje. Asnjë grabitje. Asnjë pengmarrje. Asnjë aksident, e çuditërisht deri as edhe ndonjë bllokim trafiku.

Njëlloj si të ishte mbajtur një referendum me të cilin shqiptarët vendosnin deportimin e gjithë mjeshtrave të pushtetit, paqja e plotë mbizotëronte në rrugë dhe në ekranet televizive. Peizazhi u kompletua ndërkohë që u dha edhe lajmi se bashkë me dy përgjegjësit kryesorë për injektimin e tensionit konstant që ushtrohet mbi shqiptarët, jashtë territorit të vendit ndodheshin edhe presidenti i Republikës me kryetaren e Kuvendit (të gjithë me nga një justifikim për të shëtitur edhe pak me paratë e qytetarëve).

Kundrejt jetës që rrodhi normalisht e qetësisë që mbizotëroi paradoksalisht mbi gjithë qytetet dhe fshatrat e vendit vetëm për një ditë, ka një çelës tek ky shembull i vogël e i mirë që ndihmon të kalosh tinëz nga mjerimi i mendimit tek mendimi rreth mjerimit. Një fjalëkalim për të zbërthyer sesi Shqipëria ja që funksionon më mirë pa ta, sesa me ta brenda. Sesi politika aktuale nga çdo kah që ta shohësh, operon si një laborator anomalish. PS dhe PD, së bashku me dy njerëzit që lëvizin ingranazhet e tyre, mbajnë në punë mekanizmin e një inxhenierie që e moleps heshturazi ndërgjegjen sociale me një gjendje kushtrimi të përhershëm. Ata ushqejnë përditë pa u ndalur suksesin e mossuksesit shqiptar si një parakusht për t’u vetëproklamuar të dy si shansi i vetëm që gjërat të kenë kuptim në këtë vend. E megjithatë, të lodhur nga sundimi e manipulimi i dyanshëm, me të ndjerë qoftë edhe rastësisht, ajrin e lirisë që befas fryn në jetët e të gjithëve, shqiptarët… marrin frymë.

Sokol Shameti

Gazeta "Shqip" 25 shtator 2012

Pa binarë

S’ka një javë, në afërsi të stacionit hekurudhor të Tiranës, konsumohej një skenë e denjë për një akt teatri absurd. Capak dhjetëra persona, kryesisht adoleshentë, të shtrënguar rreth flamurit të një organizate të së djathtës nacionaliste, brohorisnin pa kuptuar asgjë, fjalimin e një përfaqësuesi të punëtorëve të hekurudhave.

Ky rast, si shumë të ngjashëm, është edhe një tjetër dëshmi për “peshkimin” e çështjeve që tradicionalisht përbëjnë tekstilin ideologjik të së majtës, nga ana e  grupimeve a organizatave të tjera që kurrfarë lidhjeje nuk kanë me të majtën. Ajo çka po ndodh, s’vjen si shkak i ndonjë aftësimi të papritur të këtyre grupimeve për të perceptuar shqetësimet publike që sot mundojnë shoqërinë në Shqipëri. Arsyeja pse herë pas here del dikush në rrugën e braktisur të interesave të të pambrojturve dhe të nëpërkëmburve të këtij vendi dhe flet në emër të tyre, është lënia e kauzës së majtë në mes të rrugës nga ata që duhej të ishin njerëzit që i dalin asaj për zot: të majtët institucionalë shqiptarë.

Më shumë sesa përvetësim i padrejtë i retorikës që pretendohet prej saj, kjo që po i ngjet Partisë Socialiste – si në rastin e çështjes së hekurudhave, ashtu edhe në dhjetëra raste të tjera – është thjesht plotësim nga të tjerët, i hapësirës publike të lënë bosh prej mospranisë së saj.

Shpesh ato që i rrëmbejnë bukën nga dora PS-së nuk janë as tamam forca të mirëfillta politike. Mes tyre gjen madje edhe organizata të përkohëshme të tipit ‘brigadë ndërtimi’ që s’kanë as ndonjë substrat ideologjik. Deri në fjalimet e qëndrimet politike që ato mbajnë ti mund të argëtohesh me inkoherencën e retorikës së tyre dhe fantazmën e mendimit të majtë që i përndjek pa armëpushim ngaqë, normal, i kanë shkelur territorin. Fare haptaz, mund të të rastisë të dëgjosh një sekretar të Aleancës Kuqezi që citon Antonio Gramsci-n si pikë reference në çështjen e konfliktit mes individualizmit dhe solidaritetit, ose teksa premton konfiskime masive te pronave të të pasurve në zonat rezidenciale dhe shpërndarjen e tyre për kompensimin e shtresave të dëmtuara nga sistemi i kaluar.

Të kthehemi tek tubimi nacional-hekurudhor; sigurisht që gjendja e sistemit të këtij shërbimi është aq e degraduar tashmë, saqë gjithçka që mund të propozosh për ndryshimin e tij s’ka asnjë shans ta përkeqësojë atë. Çështja është se, disa e marrin mundimin të paktën të ngrenë shqetësime e të mobilizojnë opinionin publik, qoftë edhe me një aksion modest. Disa të tjerë që e kanë edhe për mision politik, përkundrazi, jo.

“E kemi ngritur zërin për këtë çështje”, të thonë përfaqësuesit socialistë nëse i kritikon për mungesë veprimi në iks apo ypsilon problematikë shqetësuese për njerëzit. Në të vërtetë “ngritje zëri” ata quajnë larjen e duarve me ndonjë status të revoltuar në rrjetet-pezhishka robëruese sociale, ndonjë fjalim në mbledhjen e radhës të partisë, ja maksimumi ndonjë referat teatral midis gogësitjesh në Kuvend.

Me kaq është i kufizuar prej kohësh shërbimi i majtë opozitar për qytetarët në këto vite të qeverisjes së djathtë. Për standardin e vendosur prej tyre, kjo është ajo që quhet “mision i plotësuar” ose “detyrë e kryer”. Rrallë e tek, në trajtën e vet kulmore të revoltimit që ndjejnë të majtët për problemet e të majtëve, shfaqet ndonjë letër drejtuar kryeministrit (por gjithmonë për dijeni medias, e cila me këtë rast, ofron falas 5-minutësha fame). Përveç kësaj mase dembele asgjëje, nuk ka tjetër përpjekje për të ndryshuar diçka në terren.

Sa greva punëtorësh të sektorëve më shfrytëzues janë organizuar me thirrjen e PS? Llogaritë dalin keq. Si i ka mbështetur kjo parti “e majtë” iniciativat nga poshtë që kundërshtojnë abuzimin nga ana e korporatave si në rastin e depozitave të naftës në Fier apo pushtimet e nënstacioneve elektrike në disa zona të vendit? Kush duhet ta bëjë tjetër këtë punë përveçse opozitës (sidomos kur vetëreklamohet si e majtë)?

Mendimi pa veprim, ose veprimi pa mendim janë mjerisht mallkimi që ka pllakosur në këto vite të majtën shqiptare. Nuk ka mes saj njerëz që flasin me njerëz, por vetëm eprorë që urdhërojnë vartës. Nuk ka takime që synojnë diçka tjetër, veç të shërbejnë si dekor televiziv. Nuk ka propagandistë që grisin përunjësisht këpucë nëpër lagje të varfra e kalojnë orë me punëtorët dhe familjet e tyre. Nuk ka rini që shpërndan nëpër qytete, ndërmarrje e universitete, manifestet e aspiratave të saj politike. As makar materiale informuese, lexime, referenca nga bota e qytetëruar a dritë çfarëdo. Nuk ka nxitje të mobilizimit qytetar, solidaritetit vëllazëror a të vetëdijes së kërkesës publike. Nuk ka bashkëpunim të sinqertë me lëvizjen sindikale e as përpjekje për ta zgjuar, fuqizuar e mbështetur atë. Nuk ka frymëzim e as identifikim me kauzat e njerëzve që janë atje poshtë në pritje të një lidershipi përfaqësues.

Nuk ka, me ç’duket, as aftësi, e as interes për të ngacmuar çlirimin e energjisë opozitare përveçse kur bëhet fjalë për të shërbyer si numërorë topi atëherë kur jep urdhër kryetari. Flitet shumë për impotencën e së majtës sot në Shqipëri, por ky rast ashtu si shumë të tjerë më shumë se për defiçitin, dëshmon për defiçencën e saj.

Kjo defiçencë konsiston në paaftësinë për t’i bërë qeverisë një opozitë serioze. Në formën e saj aktuale ajo është provokacion i hapur ndaj atij që duhej të ishte opozitarizmi real në një vend me liri të shtypura. Sidomos, kjo e majtë zyrtare, është fajtore se e ka lënë vendin pa mundësinë e zgjedhjes midis dy të ndryshmeve karshi kundërshtares së vet politike. Për t’i qëndruar terminologjisë së hekurudhave, organizata politike që drejton sot lokomotivën përfaqësuese të së majtës, e ka nxjerrë këtë të fundit nga binarët e ideologjisë për ta vërvitur rrokapjekthi në fushën e huaj e kundërshtare të interesit rastësor.

Prej muajsh tashmë, shqiptarë të pashpresë e të lodhur nga keqqverisja e djathtë në pushtet, pyesin dhe ankohen për kritikën që një pjesë e shtypit dhe opinionistëve të pavarur i adresojnë opozitës. Shumë prej tyre duan dëshpërueshëm ta shohin këtë opozitë dhe drejtuesin e saj si shpresën e vetme për shpëtim ndaj e quajnë çdo prishje të vogël qetësie të tijën nga të pabindurit e shtypit, si një akt të pastër sabotimi të kurdisur në komplot me Saliun. Disa prej tyre janë aq të terrorizuar nga ideja e një shpimi peniciline në mollaqe saqë refuzojnë me këmbëngulje të besojnë se kritika ndaj mënyrës së deritanishme të opozitimit është një antibiotik i detyrueshëm vetëpastrues i së majtës. Një mision që ajo vetë duhet ta kryejë së brendshmi nëse kërkon me tërë mend të konfirmohet si një forcë që ngjall inspirime të cilat sot nuk i ka.

Për shumë shqiptarë të cilët sot ajo i ka kthyer kundër vetes dhe e shohin si një bashkëqeverisëse hije apo si kandidate të sigurt për të abuzuar nesër me pushtetin, kjo është mundësia e vetme sesi kjo opozitë mund t’i rifitojë ata sërish.

Në një sondazh të kryer ditët e fundit nga gazeta “Shqip” ku lexuesve u kërkohej të tregonin përkatësinë e tyre politike, ata që u deklaruan si “të majtë pa parti” apo “të pavarur” ishin afro 35% e pjesëmarrësve (20% pa parti, 15% të pavarur). Ata që identifikoheshin si “të majtë me PS”, rreth 19%. Vetëkuptohet që shumica e atyre të përfshirëve në përqindjen e të papërfaqësuarve, janë potencialisht vota që PS i ka humbur përfundimisht dhe duhet t’i harrojë.

Ky refuzim civil, tok me rezistencën intelektuale që ajo gjeneron në shtyp kundrejt alternativës përfaqësuese të së majtës në institucionet politike është i destinuar të mos ndalet. Presioni i tij do të sjellë të paktën hyrjen e detyrueshme në binarë të organizatave politike të majta përmes reformimit, rishpalljes dhe madje, rithemelimit të tyre. Në të kundërt, e gjithë kjo energji njerëzish të margjinalizuar e të lënë pa mundësi përfaqësimi politik, ka për ta gjetur rrugën e vet. Mbase me trenin e ndonjë linje tjetër.

SOKOL SHAMETI

Gazeta "Shqip", 3 shtator 2012

Opozitarizëm si mit, kolaboracionizëm si fakt

Shënim: Ky artikull ka për ta lënduar militantin besnik të partisë. Ndonjërin që ka arritur tashmë në stadin e dashnorit platonik e të pashpresë të liderit partiak, ky shkrim deri ka për ta sforcuar të provojë shanset në ndonjë intifadë gojore anonime (sikurse ngjau sporadikisht me një artikull të 21 gushtit, ku mëtohej të shpjegohej sesi qeveria e opozita shfaqeshin njëlloj të paskrupullta për të përfituar nga imagjinari ynë kolektiv karshi Europës).

Nuk ka lexim të pakompromentuar sikurse s’ka as mendim qindpërqind të pafajshëm. Gjithsesi qëllimi i parë i këtij artikulli është të kursejë vuajtjet për viktimat e lehta. Si të ruhet shëndeti i atyre skllevërve që skllavopronarin e vet e kanë institucion? Po ekuilibri i atyre që “s’e mbajnë dot presionin” e vënies së tij në dyshim?

Ndaj ashtu si në TV, ku në programet e sikletshme për moshat e njoma kujdesen lloj lloj tabelash alarmante për t’i mbajtur larg kontigjentet e syve vulnerabël, është mirë që edhe në rastin kontret t’i lihet vend i dukshëm një demarshi të këtillë paralajmërues. Thënë me dy fjalë: Ky artikull është një “program” për moshat përtej adoleshencës politike.

***

Adorno me Horkheimer-in hulumtojnë në veprën e tyre “Dialektika e iluminizmit”, marrdhënien problematike mes mitit dhe arsyes moderne të shkencës. Ata përshkruajnë se edhe pse kontradiktore me shkencën, mitologjia nuk duhet marrë për fare jo-shkencore. Pak a shumë bëhet fjalë për një oksimoron (harmoni e të kundërtave): mitologjia është fundja shkencë e mbetur në orvatje; ajo tenton rrugëdaljet e arsyes njerëzore për atë shkallë të zhvillimit ku ndodhet kjo arsye në momentin e fermentimit të miteve. Pas shekujsh, me gjasë, arsyetimi i sotshëm modern, për sa konkret dhe racional na duket, do të kumbojë po aq mitologjik sa edhe eposi i klasicizmit grek.

Në këtë artikull do ta ulim disi nivelin e diskursit, duke folur pikërisht për të kundërtën e këtij fenomeni. Do të mundohemi të hedhim një sy tek ajo sesi deri edhe ndonjë e vërtetë e pretenduar si e padiskutueshme në arsyetimin tonë aktual shoqëror - siç është teza e antagonizmit politik mes Ramës e Berishës - është realisht një mit banal. Një mit i vaditur kryesisht nga kapitullimi i ndërgjegjes sonë politike dhe vetë asaj çka ne quajmë “politikë”. Por ama, i mbjellë nga korruptimi i furnitorëve të opinionit publik me interpretime lajmesh të freskëta nga Olimpi.

Kur flasim për Ramën dhe Berishën si suplemente të njëri-tjetrit, kjo nuk është një sipërmarrje që kërkon ndonjë çarje transgresive të realitetit. Përkundrazi, është si një shëtitje disaminutëshe nëpër fëmijëri. Një rifrekuentim i përrallës së mbretit që parakalon pa rroba teksa gjithë nënshtetasit sabotojnë vullnetarisht lakuriqësinë e mesazhit që sytë e tyre i japin trurit. (Vini re sesi kjo shëmbëlltyrë merr trajektore interesante kur mbajmë parasysh se, për shembull, të dy personazhet tanë shqiptarë ndajnë një mirëkuptim vëllazëror për sektorin e veshur lehtë të plazhit, etj).

Ka njerëz këtu në Shqipëri që e konsiderojnë një ide subversive përpjesëtimin me njëri tjetrin në mëkat mes dy drejtuesve të organizatave më të popullarizuara politike në vend për këtë periudhë të historisë. Drama e çdo epoke qëndron jo tek mosleximi i shenjave të kohës, por tek leximi i gabuar i tyre. Duke refuzuar të pranojnë këtë realitet që manifestohet madje me brutalitet, për ta është më e domosdoshme ta gjejnë anomalinë jo te armiqësia e kundërshtarëve, por tek jo-miqësia e neutralëve. Këta të fundit, me “diversionin” e tyre vënë më shumë se kushdo në pikëpyetje vërtetësinë e mitit të papajtueshmërisë false Rama-Berisha e bashkë me të, edhe arsyen e ekzistencës së tyre të kombinuar. Shigjetat e mërisë synojnë kësisoj, kah atyre reaksionarëve që shprehin një indiferencë të barabartë injoruese ndaj këtyre dy palëve njëlloj të diskredituara.

Ky këndvështrim kategorik ndaj mundësisë së ngjashmërisë mes këtyre dy “armiqve” për jetë a vdekje (pra edhe të mundësisë së shfaqjes së Mesisë në personin e ndonjërit prej tyre), mbart në radhë të parë në vetvete një problem të paneglizhueshëm. Ai injoron kontekstin në të cilin zhvillohet në realitetin tonë njeriu politik.

Homo politicus-ët shqiptarë janë gjitarë të dënuar t’i ngjajnë njëri-tjetrit. Ata rriten në një mjedis të ashpër që nuk të lë shumë alternativa. Të ngjitesh në karrierën politike të një vendi si Shqipëria është një sfidë që kërkon kompromise të forta. Sidomos morale. Ndër to, kryesorja është rënia dakord së brendshmi për faktin që ti s’vjen nga ndonjë shkollë tradite politike dhe që madje s’je fare politikan. Që ky është një profesion part-time për ty. Një lloj instrumenti muzikor i mësuar me veshë, i cili gjithmonë do ta mbajë të ndrydhur në vetvete kompleksin e sazexhiut cigan ambulant që s’e frekuentoi dot kurrë një konservator. Rama dhe Berisha, janë të dy, njerëz me po këtë handikap.

Dhe vërtet, nga të gjithë lëmenjtë e profesioneve, politika është në Shqipëri ajo më pak e furnizuara me profesionistë. Zakonisht profesionet që kanë në dorë peshën e fateve të panumërta njerëzore, kalojnë qëllimisht (kuptohet pse) nëpër një golgotë raskapitëse përgatitjesh teknike, seleksionimi akademik, specializimesh, leximesh e liçencimesh. Kështu, ndërkohë që pavarësisht problemeve në Shqipëri, mjekësinë e bëjnë mjekët, arkitekturën arkitektët dhe gazetarinë të paktën ish-studentët e letërsisë - politikën e bëjnë kalimtarë rastësorë.

Duke qenë të dy “handmade men”, politikanë “fai da te” (në një term tregtar të masivizuar në Shqipëri, mund të quheshin “politikanë bëje vetë, bëje mirë”) Sali Berisha dhe Edi Rama vijnë nga e njëjta origjinë koinçidence në politikë. Kjo i bën ata njëlloj kompleksivë e me ndjenjë faji kundrejt këtij profesioni që e ushtrojnë të dy pa liçencë. Dhe këtu qëndron një nga pikat kryesore që bashkon fatin e këtyre dy replikave.

Vija e demarkacionit mungon mes Ramës dhe Berishës edhe për shumicën e sjelljeve që e bëjnë një lider gjenuin të dallojë nga një spekullant ordiner. Me gjithë ekseset e veta, ata komportohen në thelb njëlloj nëse vendosen përballë të njëjtës situatë ku kërkohet të dalë në pah prej tyre altruizmi, largpamësia apo interesi i së tërës.

Fatkeqësisht, kërkesa politike në Shqipëri, ashtu emotive dhe njëkanatëshe siç është, nuk para e çan kokën për të analizuar në plan të gjerë panoramën që ka para syve. Nga ana tjetër, skuadriljet e opinionistëve në shtyp vazhdojnë prej vitesh të bombardojnë me propagandë ajrore popullsinë civile, duke i shitur mosmarrëveshjet dypalëshe Rama-Berisha për ndarje plaçke (të cilat vijnë si pasojë e karakteristikave që ata i kanë të përbashkëta) si të ishin beteja finale të ndarjes së dy botëve aliene.

Kjo bën që shumë shqiptarë të mendojnë realisht, se kulmi i politikës quhet debati nëse është më mirë që imunitetet të hiqen më 6 gusht, apo ndonjë ditë tjetër jo aq të nxehtë. Që ministër i brendshëm të jetë Flamur Noka apo të themi, në një të ardhme Ilir Beqja. Që votat t’i numërojë Arben Ristani apo Ilirian Celibashi. Pesë vota plus Rama, apo dhjetë vota plus Basha.

Se çfarë këndvështrimesh kanë liderët partiakë që udhëheqin me pasion debatet e zjarrta të mësipërme, në çështje që mund të ndikonin direkt në përmirësimin e jetës së njerëzve, për këtë nuk e vret mendjen njeri. Zaten, ato janë çështje që qëllimisht mbahen në një nivel debati ose të ulët, ose ekskluzivisht të ndërlikuar. Një lloj errësimi i detyruar, shtetrrethim informativ, brenda të cilit është mirë të mos hedhë sytë dyshues njeri sepse ose është e rrezikshme, ose është e panevojshme, ose është e parëndësishme.

Liderët politikë janë maska të njerëzve të tjerë, thotë filozofia politike. Ata janë pseudonime të interesave që përfaqësojnë. Duke qenë se si Rama si Berisha në thelb janë përfaqësues të shtresave të mesme e të pasura që janë përfituesit direktë të aksioneve të tyre politike, qëndrimet e tyre janë të kushtëzuara nga interesat që i mbështesin, financojnë dhe i mbrojnë ata në pushtet. Retorika e tyre në raport me masat e të varfërve (të cilët fatkeqësisht janë edhe shumica e elektoratit në partitë e tyre) është mbi të gjitha demagogjike dhe e udhëhequr nga improvizime të momentit sa për të fituar kredit të përkohshëm në garën se cili grup mbështetësish të pasur do të marrë në dorë frenat e qeverisjes së vendit.

Kështu, nuk ka ndarje midis PS dhe PD (lexo: Ramës dhe Berishës) në diskutimin nëse duhen privatizuar apo jo ndërmarrjet publike. Kundërshtitë mes tyre mbahen qëllimisht vetëm në nivele teknike, nëse privatizimet janë duke u kryer me procedura të ndershme apo privatizimi po dëmtohet nga korruptimi. Por, a i intereson qytetarit t’i shiten ndërmarrjet që mund t’i jepnin atij produkte më të lira e që njëkohësisht nëse do të menaxhoheshin mirë brenda ekonomisë së tregut, t’i jepnin edhe punë e dinjitet? Këtë Rama me Berishën as që e vënë fare në diskutim.

Nuk ka ndarje midis Ramës e Berishës as për mënyrën sesi shpërndahen të ardhurat e buxhetit. A duhet orientuar paraja e mbledhur me taksa, në drejtim të forcimit të sektorit publik, apo duhet vërtitur në mënyrë që të pikojë në formë “projektesh investimesh” në xhepat e kontraktorëve privatë, këtë s’e përmend njeri. PS nuk e ngre zërin pse paratë e shqiptarëve bëhen pagesa firmash që ndërtojnë përvit rrugë që ri-shkatërrohen tashmë me ritmikë muajsh, por për procedurat sesi këto pagesa shkojnë për këtë firmë fantazmë e jo për atë tjetrën.

Kështu, uniteti i heshtur sundon edhe kundrejt ofensivës së shëndetësisë private mbi atë universale. Unitet për ekzaltimin e arsimit shfrytëzues privat dhe degradimin e atij publik, për strehimin, për transportin e gjithçka tjetër. Mosmarrëveshjet e vetme, mbeten ato teknike dhe proceduriale dhe asnjëherë nuk diskutohet thelbi: I shërben apo jo qytetarit të varfër që ne të ndërmarrim këtë hap, apo që ne ta bëjmë këtë lëshim?

“Ne”-ja përfaqësuese e të varfërve mungon në vetëdijen e lidershipit të të dyja krahëve dhe provë për këtë, është ngadhnjimi i interesave të një “ne”-je tjetër, sa herë që duhet të ndërmerret një veprim, të miratohet një ligj, apo të kalojë një reformë. Është “ne”-ja e të pasurve.

Ky është opozitarizmi midis PS dhe PD sot. I shpjeguar me anë të një parabole që e kishte për zemër një ish-aktivist social, sot burokrat partiak: debati nuk është: a ta dënojmë interesin publik me vdekje apo jo. Debati është: a ta vrasim me injeksion intravenoz, apo ta djegim në karrige elektrike?

Në realitet, ndarja në çështje që përbëjnë themelin e diversitetit politik kudo në botën demokratike dhe që do të ishin shprehja e vërtetë e antagonizmit mes Ramës dhe Berishës, mungon tërësisht. Të dy liderët politikë duket se funksionojnë në një kolaboracionizëm të heshtur për t’i lënë njëri tjetrit trashëgim ekskluzivitetin mbi brejtjen e ngadaltë të vendit.

Ka studime tepër serioze që shtjellojnë sesi për të kuptuar sesa aspak qesharak është realisht Charlie Chaplin duhet kuptuar më parë Marksi, e para tij Hegeli, e para tij Adam Smithi, e para tij Descartes, e para tij Aristoteli, e para tij Platoni.

Është qesharake se sa boshe dhe pa sens është trajektorja që duhet të ndjekë mendimi i zgjedhësit shqiptar për të zbërthyer kuptimin e liderëve të vet fytyrëngrysur në politikë. Atyre s’u gjen dot asnjë referencë, as filozofi jete, as ideologji politike, as histori mendimi e as fare mendim. Aty ka vetëm moskokëçarje revoltuese dhe aspak seriozitet.
when idealism had a good name 

Gazeta "Shqip", 29 gusht 2012